| آخرین بروزرسانی: 1405/6/31 |
آیا هوش مصنوعی میتواند «کیفیت» یک پژوهش کیفی را تضمین کند؟ یا اساسا ابزارهای دیجیتال برای داوری معنی و تجربه زیسته ناتواناند؟ این پرسشی بود که در نشست اخیر مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، با محوریت رونمایی از نرمافزار کوالدِسک ( QualiDesk) به چالش کشیده شد؛ ابزاری که نه به دنبال جایگزینی پژوهشگر، بلکه به دنبال بازتعریف رابطه میان پژوهشگر، روش و فناوری است.
به گزارش روابطعمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، نشست پژوهش کیفی در عصر هوش مصنوعی به همت گروه مطالعات فرهنگی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ در این مؤسسه برگزار شد.
این نشست با حضور دکتر مهری طیبینیا، دکتر رضا ماحوزی، دکتر عباس کاظمی و دکتر خدیجه کشاورز برگزار شد تا به یک دغدغه بنیادین پاسخ دهد: تعارض میان سرعت ماشین و ضرورت تفسیرگری در علوم انسانی.
نرمافزار «کوالدِسک» که با زبان پایتون و رابط کاربری Streamlit توسعه یافته، بیش از آنکه یک ابزار تحلیلی معمولی باشد، یک ردیاب مسیر تفسیر است. دکتر طیبینیا، طراح نرمافزار، با تأکید بر منطق گراندد تئوری (Grounded Theory)، توضیح داد که این ابزار به جای خودکارسازی کورکورانه، محیطی را فراهم میکند که در آن هوش مصنوعی صرفا نقش دستیار را ایفا میکند.
بنابراین گزارش، یکی از نقاط عطف این نشست، تفاوت بنیادین کوالدِسک با سایر ابزارهای مشابه بود. برخلاف تصور عمومی که هوش مصنوعی ممکن است جایگزین قضاوت پژوهشگر شود، این نرمافزار بر مداخله فعال پژوهشگر اصرار دارد.
این نرمافزار به صورت شفاف ثبت میکند که اولا کدام پیشنهاد توسط هوش مصنوعی ارائه شده است؟ و ثانیا پژوهشگر در کدام مرحله آن را پذیرفته، ویرایش کرده و یا رد کرده است؟
طیبینیا در پاسخ به اساتید حاضر در نشست تصریح کرد: هوش مصنوعی هیچگاه نمیتواند کیفیت یک پژوهش را تضمین کند، اما میتواند با مستندسازی مسیر تحلیل، باورپذیری و تأییدپذیری آن را برای ارزیابان به شدت افزایش دهد.
در بخش پرسشوپاسخ، بحثی پیرامون اعتبارسنجی شکل گرفت. اساتید حاضر تأکید داشتند که مفاهیمی مانند انتقالپذیری، عملا در دستان هوش مصنوعی نیست. انتقالپذیری برآمده از تجربه زیسته و قضاوت انسان در میدان تحقیق است؛ حوزهای که هیچ نرمافزاری تا به امروز نتوانسته به آن نفوذ کند.
در واقع، نرمافزار کوالدِسک، انضباط روششناختی را به پژوهشگر دیکته نمیکند، بلکه به او قابلیت بازبینی میدهد تا بتواند از تصمیمات روششناختی خود دفاع کند.
نتیجهگیری این نشست، پیام روشنی برای جامعه دانشگاهی داشت: آینده پژوهش کیفی در تسخیر کامل ابزارها نیست. بلکه در هوشمندانه طراحی کردن رابطه بین پژوهشگر، روش و فناوری نهفته است.
همانطور که دکتر طیبینیا در پایان ارائه خود تأکید کرد که هوش مصنوعی میتواند پشتیبان تحلیل باشد و روشها میتوانند تکامل پیدا کنند، اما مسیر رسیدن به معنا باید باقی بماند. مسئولیت تفسیر، همچنان بر عهده پژوهشگر و باید قابل دفاع باشد.
دفعات مشاهده: 10 بار |
دفعات چاپ: 1 بار |
دفعات ارسال به دیگران: 0 بار |
0 نظر
