به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دوشنبه 28 بهمن 1398 با همکاری پژوهشکده، نشست آموزش عالی و توسعه پایدار توسط قطب علمی آموزش عالی و توسعه در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد. در این نشست، دکتر ابراهیم صالحی عمران درباره مهارت‌آموزی و توسعه پایدار، دکتر غلامرضا گرایی‌نژاد درباره اثرات برنامه‌های توسعه بر تحولات آموزش عالی ایران، دکتر مقصود فراستخواه دربارة نقش سیاست‌گذاری در توسعه پایدار، دکتر محبوبه عارفی درباره نقش برنامه‌های آموزشی در توسعه پایدار، دکتر محمد یمنی درباره قطب علمی آموزش و توسعه و دکتر حسین میرزایی درباره تحولات آموزش عالی ایران و اصلاحات آموزشی سخنرانی کردند. دکتر حسین میرزایی در ابتدا با طرح پرسش مارتین کارنوی و لوین در کتاب «محدودیت‌های اصلاح آموزشی» مبنی‌بر اینکه آیا اصلاحات آموزشی می‌تواند به تنهایی مشکلات ناشی از مسائل بنیادین اقتصاد، سیاست و نظام اجتماعی را حل کند؟ گفت: پاسخ این پرسش معلوم است؛ نه. چرا که اصلاحات آموزشی لزوماً نمی‌تواند در جامعه‌ای که مسائل بنیادین، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی دارد، معجزه کند. رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی افزود: همواره گفته‌ام که نقد دانشگاه و آموزش عالی برای خودزنی نیست بلکه برای دفاع از دانشگاه است. اما از آنجا که مجموعه نظام آموزش عالی و علم و فناوری باید یک هستی‌بخش داشته باشد، لذا باید نظام آموزش عالی را تصحیح و نقد کنیم تا بتواند هستی‌بخشی به جامعه دهد. دکتر میرزایی در ادامه با اشاره به رابطه دانشگاه و بازار و صنعت یادآور شد: اگر مجموعه نظام دانشگاهی و آموزشی به حوزه صنعت گره نخورد به این معنا که نیاز متقابلی احساس نشود و پاسخگویی به نیاز صنعت در دانشگاه تعریف نشود، آنگاه اتفاق ویژه‌ای هم در آموزش عالی نخواهد افتاد. وی افزود: بحث دیگری که مطرح است این است که آموزش و توسعه چه نسبتی با هم دارند؟ آیا اساساً ارتقاء آموزش می‌تواند به ارتقاء توسعه منجر شود یا خیر؟ مباحث زیادی پیرامون این بحث شکل گرفته است. باید توجه داشته باشیم که در توسعه اجتماعی، سلامت و بهداشت و آموزش وجود دارد که از جمله ارکان اصلی آن‌ها آموزش است و باید در عرصه عمل به آن‌ها توجه داشته باشیم. دکتر میرزایی در ادامه با اشاره به برخی از آمارهای آموزش عالی از زمان تأسیس دانشگاه تهران در سال 1313 تا کنون مبنی بر رشد جمعیت دانشگاهیان در کشور گفت: اگر بخواهیم بررس آماری انجام دهیم در وضعیت فعلی حدود 15 درصد از دانشگاه‌ها، دانشگاه‌های غیرشهریه‌ای هستند و حدود 85 درصد دانشگاه‌ها شهریه‌بگیر هستند. یعنی نظام آموزشی ایران در دهه‌های اخیر روی دوش خانواده‌ها سوار بوده و از مجرای شهریه‌پردازی خود را اداره کرده است. رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی افزود: در 141 مرکز دانشگاهی که می‌توان آن‌ها را دولتی به حساب آورد و همچنین 58 مرکز دیگری که ذیل وزارت بهداشت فعال هستند و به تعبیری مأموریت عام دارند، منطق خصوصی و کارکرد خصوصی حضور قدرتمند دارد. به همین خاطر اغلب این مراکز، پردیس‌های متعددی دارند و شهریة دریافت می‌کنند. وی یادآور شد: در سال‌های 95-94، 96-95 و 97-96 حدود 52 درصد از دانشجویان رشته‌های علوم‌انسانی در سه رشته حسابداری، مدیریت و حقوق مشغول تحصیل بودند؛ به این نحو که حقوق 15 درصد، مدیریت 17 درصد و حسابداری 20 درصد دانشجوان علوم‌انسانی را به خود اختصاص داده‌اند. در همین سال‌ها در برایند ملی، حقوق حدود 7 درصد، مدیریت 8 درصد و حسابداری هم حدود 9 درصد از دانشجویان کل کشور را به خود اختصاص داده بود. در صورتیکه در سال 1352 حقوق 2 درصد از دانشجویان کل کشور را شامل می‌شد. این نشان می‌دهد که در برخی از رشته‌ها خیلی فاصله وجود دارد که عملاً بخش عمده آن معطوف به اشتغال است. اما واقعاً آیا وزارت علومِ وقت یا فعلی باید مجوز چهارصد هزار دانشجو در رشته حسابداری را بدهد؟ یعنی آیا کشور هر ساله نیاز به چهارصد هزار دانشجو در حوزه حسابداری دارد؟ مگر اینکه بگوییم که کارکرد دانشگاه در یک مدل اجتماعی صرفا معطوف به ارتقاء آگاهی و منزلت است و هیچ ربطی به چیزهای دیگر ندارد و براساس آن بگوییم که آنچه اتفاق افتاده و می‌افتد قابل دفاع است. فاجعه زمانی است که در مقاطع بالا مانند دکتری این ارقام زیاد می‌شوند. درواقع با وضعیت خاصی مواجه هستیم و بحث کیفیت آموزشی و به ویژه ارتباط آن با کاربرد باید جزو بحث‌هایی باشد که در مجموعه آموزش عالی روی آن دقت و تأمل شود. دکتر میرزایی در پایان یادآور شد:‌ برای دانشگاه‌هایی که مأموریت عام دارند یک سیاست خاص هم باید گذاشته شود؛ رفتن دانشگاه‌های برتر به سمت بحث‌های شهریه هیچ امتیازی را برای نظام نخبگی که می‌بایست وجود داشته باشد به دنبال نخواهد داشت و حمایت دولت باید از دانشگاه‌های برتر به صورت کامل بوده و از طریق حمایت کامل دولت و ارتباط ارگانیک با صنعت اداره شود و بی نیاز از شهریه دانشجویی باشد. متأسفانه بخش قابل توجهی از وقت رؤسای دانشگاه‌های برتر و سایر دانشگاه‌ها صرف امور مالی و اجرایی می‌شود. گفتنی است در این مراسم کتاب «آموزش عالی در ایران؛ حال و آینده» که به همت دکتر محمد یمنی تدوین و توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی در بهمن ماه سال جاری منتشر شده است، رونمایی شد. در این کتاب جمعی از صاحبنظران آموزش عالی دیدگاه‌های خود را دربارة وضعیت نظام آموزش عالی ایران بیان داشته‌اند.