۳۰ آبان در تقویم فرهنگی ایران به نام ابونصر فارابی و روز حکمت و فلسفه نامگذاری شده است و از سوی سازمان یونسکو، سومین پنجشنبه از ماه نوامبر هر سال، روز جهانی فلسفه دانسته شدهاست. اولین مراسم بزرگداشت روز جهانی فلسفه در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۰۲ برگزار شده است که در تقویم ایران ۳۰ آبان است. به گزارش روابطعمومی جشنواره بینالمللی فارابی، روزی در تقویم فرهنگی ایران به نام ابونصر فارابی، فیلسوف، موسیقیدان، نام گذاری شد. این رویداد فرهنگی از سوی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی مطرح شد و بعد از تأیید شورای فرهنگ عمومی و شورای عالی انقلاب فرهنگی توسط رئیس جمهور وقت مورد تصویب قرار گرفت و از سوی سازمان یونسکو، سومین پنجشنبه از ماه نوامبر هر سال، روز جهانی فلسفه دانسته شدهاست. اولین مراسم بزرگداشت روز جهانی فلسفه در تاریخ ۲۱ نوامبر ۲۰۰۲ برگزار شده است که در تقویم ایران ۳۰ آبان است. چرا ۳۰ آبان روز بزرگداشت فارابی شد؟ ابونصر فارابی، فیلسوف، دانشمند، منجم و ریاضیدان قرن سوم و چهارم و بزرگترین شارح فلسفه ارسطو، نقشی مؤثر در رواج فلسفه در جهان اسلام داشت. ابونصر فارابی معروف به «معلم ثانی» و «مؤسس فلسفه اسلامی» بهعلت برخورداری از جایگاهی رفیع در علم فلسفه، توسط بسیاری از تذکرهنویسان بزرگترین فیلسوف مسلمان لقب گرفت. ابویوسف کندی، نخستین فیلسوف مسلمان و عرب بود که پیش از فارابی میزیست؛ اما عمق و گسترش فلسفه فارابی او را برتر از کندی کرد. فارابی با هوش سرشار و تلاش مستمر خود، فیلسوف بزرگ زمانه شد و شاگردان بسیاری اطراف او جمع شدند تا از علم فارابی بهرهمند شوند. تأثیر او بر تفکر اندیشمندان بعد از خود به حدی شگرف بود که او را زمینهساز شکوفایی تمدن اسلامی دانستند. چرا جشنواره بینالمللی فارابی؟ جشنواره بینالمللی فارابی، توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بهصورت سالانه برگزار میشود و دبیرخانه این جشنواره در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی مستقر است که در سال ۱۴۰۵ نیز هفدهمین دوره آن در حال انجام است و آیین پایانی آن به زودی برگزار خواهد شد. این جشنواره با عنایت به اهداف مشخص شده برای آن در دو حوزه نظری و کاربردی، از حیث سازمانی بهگونهای تعریف شده تا از حداکثر حمایت مراکز پژوهشی- آموزشی فعال در گستره علوم انسانی برخوردار باشد. برای این منظور تجارب ارزنده جشنوارههای بینالمللی کشور و دیدگاهها و پیشنهادهای ارایه شده از سوی فرهنگستانها و مؤسسات پژوهشی و علمی کشور مورد توجه قرار گرفت و در طراحی جشنواره بهکار گرفته شد که در مجموع، تلاشی فراگیر و اقدامی جمعی را برای شناسایی و تقدیر از برگزیدگان علوم انسانی و اسلامی، شکل میدهد. فارابی کیست؟ ابونصر فارابی نخستین فیلسوف جهان اسلام و سومین فیلسوف در جهان بود که تمدن بشری به طرحهای او در سازندگی جوامع مدیون است. او بهعلت معلومات عمیق خود در علوم مختلف، بهخصوص در فلسفه، حکمت و موسیقی، بعد از ارسطو که معلم اول بود، معلم ثانی لقب گرفت. فارابی معلم مطلق زمان خود بود؛ او برای دستیابی به نظریه جدید سیاسی خود، فلسفه ایرانشهر (بخشی از تاریخ اندیشه ایرانی که معتقد به شاه آرمانی و فره ایزدی است و ریشه در دوره ساسانی دارد) را با اندیشه اسلامی (نظریه خلافت اسلامی) و دانش یونانی آشتی داد. فلسفهای که فارابی مطرح کرد بر اندیشه فیلسوفان بعد از خود تأثیر قابلتوجهی گذاشت. دغدغه اصلی فارابی پیوند بین دین و فلسفه بود، همچنین عقیده داشت دین پیامبر با حکمت یونانی تناقضی ندارد و اختلافات آنها مربوط به ظواهری است که با تاویلات فلسفی برطرف میشوند. لقب فارابی فارابی به القاب مختلفی شهرت یافت؛ اما مهمترین و اصلیترین لقب او، «معلم ثانی» بود. در جهان فلسفه، ارسطو را معلم اول و به تبع آن، فارابی را معلم ثانی نام گذاشتند. لقب «مؤسس فلسفه اسلامی» را نیز به این علت به او دادند برای اولین بار فلسفه را بهطور جدی وارد دنیای اسلام کرد، همچنین «انتقالدهنده منطق صوری یونان به جهان اسلام» از دیگر عناوینی به شمار میرود که در تاریخ اندیشه اسلامی برای فارابی در نظر گرفتهاند. زندگینامه فارابی ابونصر محمد فارابی در ولایت خراسان در روستایی به نام وسیج در نزدیکی فاراب یا فاریاب (واقع در افغانستان کنونی) در نزدیکی رود سیحون متولد شد. بهعلت نزدیکی وسیج به فاراب، این فیلسوف بزرگ در زمان حیات خود به فارابی شهرت یافت. تاریخ تولد او را بین سالهای ۲۵۷ تا ۲۵۹ هجری قمری ذکر کردهاند؛ اما از جزئیات زندگی و تحصیل او در جوانی گزارش مستندی وجود ندارد؛ تنها مشخص است که پدر و پدربزرگ او از نظامیانی بلندمرتبه در دولت سامانیان بودند. مرو، قسطنطنیه و بغداد به نظر میرسد فارابی تحصیلات اولیه خود را در فاراب به پایان رسانده و مدتی نیز به شغل قضاوت مشغول بوده است. برخی پژوهشگران معاصر، آغاز مطالعات علمی او را از شهر مرو میدانند؛ مرو در آن زمان مرکز درس و بحث فلسفی بود و اساتید مشهوری در آن تدریس میکردند. فاصله کم بین شهر مرو و محل سکونت فارابی حضور او را در شهر تسهیل میکرد. گزارشهای تاریخی از عزیمت او به بغداد در سن ۴۰ سالگی و سکونت او در این شهر خبر میدهند. او در زمینه فلسفه و منطق، دلبسته آثار ارسطو شد و تلاش او تا جایی پیش رفت که در تاریخ فلسفه عنوان معلم ثانی را از آن خود کرد. فارابی بر علم فقه و کلام مسلط شد و بهمنظور فراگیری دقیق منطق و فلسفه به حلقه درس فیلسوف مسیحی عصر، «یوحنا بن حیلان» وارد شد، علوم یونانی را نزد او فراگرفت و به حلقه شاگردان مخصوص یوحنا پیوست. سپس به پیشنهاد استاد خود به شهرهای حران (واقع در جنوب ترکیه امروزی) و قسطنطنیه (استانبول امروزی) سفر و هشت سال در آنجا اقامت کرد. فارابی در این مدت علوم یونانی و باستانی را در مکتب درس قسطنطنیه به پایان رساند و دانستههای خود را در دیگر علوم تکمیل کرد. فارابی بعد از هشت سال دوباره به بغداد بازگشت و دو دهه از زندگی خود را در پایتخت اسلامی آن روز سپری کرد. این دو دهه، مهمترین دوره زندگی فارابی به شمار میرود؛ زیرا او بیشتر آثار خود را در این دوره تألیف کرد. فارابی با وجود اینکه در این دوره در دروس فلسفه و منطق استاد بود، طبق سنت درسی این شهر در درس ابوبشر متی بن یونس، بزرگترین استاد منطق بغداد نیز حاضر میشد. با گذشت مدت زمانی کوتاه، آوازه شهرت فارابی علاوه بر بغداد، در همه بلاد مسلمان پیچید و استاد مسلم تمام علوم شد. فارابی با وجود موانع دشوار زندگی، مطالعه خود در فلسفه را ادامه داد و تألیفاتی نیز از خود بهجای گذاشت. او همچنین در حوزههای الهیات، کیمیا، ریاضیات، موسیقی، علوم نظامی و طب نیز صاحب نظر شد. فارابی بعد از گذشت ۲۰ سال تدریس و تحصیل در بغداد، فضای اختلافات سیاسی-مذهبی را برای کار علمی مساعد نیافت و دیدگاههای سیاسی خود را با رفتارهای حکومت وقت بغداد در تضاد دید؛ به این علت پیش از آغاز آشوبهای سیاسی-اجتماعی، پایتخت را ترک کرد و به دمشق رفت. دمشق و مصر حضور فارابی در دمشق همزمان با دوره حکومت اخشیدیان بود. دو سال از ورود فارابی به دمشق میگذشت که آرامش شامات نیز به هم ریخت و دمشق صحنه درگیری سیاسی با حمله خارجی شد. فارابی پیش از شروع درگیری در دمشق، آنجا را ترک کرد و بهمدت ۶ سال در مصر اقامت کرد. از چگونگی اقامت فارابی در مصر اطلاعاتی در دست نیست؛ اما به احتمال زیاد در این مدت به تعمیق در فلسفه و تالیف کتاب مشغول بوده است. فارابی به زبانهای فارسی، عربی و ترکی تسلط داشت. در برخی منابع او را مسلط به ۷۰ زبان دانستهاند که توسط تذکرهنویسان رد شده است. همچنین در برخی منابع مطالبی درباره تسلط فارابی به زبان یونانی گفته شده است که درباره آن تردیدهایی وجود دارد. پایان دوره زندگی فارابی فارابی در سال ۳۳۸ هجری قمری، بعد از اینکه حاکمیت در دمشق جابهجا شد و حمدانیان روی کار آمدند، برای بار دوم به دمشق بازگشت و حدود یک سال در آنجا ماند. در این مدت از حمایتهای سیفالدوله، حاکم علمدوست دمشق برخوردار شد. آنچه تذکرهنویسان درباره فارابی بر آن اتفاقنظر دارند، این است که او زندگی فیلسوفانهای داشت، به کسوت درویشان رفتار میکرد و به ظواهر دنیا توجهی نداشت. فارابی که همه عمر خود را به مطالعه و تحقیق مشغول بود، بعد از یک سال اقامت در دمشق، در سال ۳۳۹ هجری قمری، در سن ۸۰ سالگی درگذشت و سیفالدوله بر او نماز گزارد. درباره علت مرگ او گزارشی در دست نیست؛ برخی روایتها بر کشته شدن او دلالت دارند که به نظر تذکرهنویسان روایتهایی ضعیف هستند و اکثر آنها به مرگ طبیعی فارابی صحه میگذارند. آثار فارابی فارابی در طول زندگی خود، آثار تألیفی بسیاری بهجای گذاشت که تأثیر شگرفی در تغییر فضای دینی و علمی بعد از او ایجاد کردند. وجود این آثار و تاثیر آنها بر فلاسفه، او را به «فیلسوفالمسلمین» مشهور کرد. تأثیر او بهاندازهای بود که گویا اولین فیلسوفی به شمار میرفت که فلسفه را به دنیای اسلام وارد و آن را با علوم اسلامی ترکیب کرده بود؛ بهنحوی که تا به امروز فلسفه و منطق بهعنوان دروس حوزههای دینی تدریس میشوند. زمانهای که فارابی در آن میزیست در نقش شگفتآوری که او در فلسفه ایفا کرد، بیتأثیر نبود. دانشمندان و فیلسوفان همتراز با فارابی، حتی عالمتر از او، با فواصل زمانی اندکی از فارابی در جهان اسلام ظهور کردند؛ اما نتوانستند تأثیری در فلسفه و منطق اسلامی از خود بهجای بگذارند. تذکرهنویسان براین عقیدهاند که فارابی بر کتابهای ارسطو از جمله ارغنون، طبیعت، کائنات جو، مابعدالطبیعه و اخلاق ارسطو تعلیقاتی نوشت که بعضی از آنها مفقود شدند. این آثار اهمیت آثار بعدی او را نداشتند و نوعی تمرین فلسفه به شمار میرفتند. تقسیم علوم توسط فارابی کتابهای «احصاءالعلوم» و کتاب «الحروف» از مهمترین آثار فارابی به شمار میروند و بهجهت تقسیمبندی علوم در آنها قابل تأمل هستند. به گفته پژوهشگران فارابی با ارائه نظریه جدید درباره علم و طبقهبندی علوم، به معلم ثانی لقب گرفت. ارسطو در آثار خود، مطالبی درباره تقسیمبندی علوم ارائه داد و محققان بعد از او، نظریات وی را تدوین کردند. فارابی در احصاء العلوم خود به تقسیمبندی علوم، تعاریف و ویژگی هر یک از آنها میپردازد. این کتاب در پنج فصل است: ۱. علم زبان ۲. علم منطق ۳. علم تعالیم ۴. علم طبیعی و الهی ۵. مدنی و فقه و کلام سپس هر یک از این علوم را بررسی میکند. در علم زبان، به بیان علم الفاظ مفرد و مرکب و قوانین آنها و در منطق به انواع قیاس و صناعات خمس یعنی برهان، جدل، سفسطه، خطابه و شعر میپردازد. در علوم ریاضی به اقسام هفتگانه آن یعنی عدد، هندسه، مناظر، نجوم تعلیمی، موسیقی، علم جر اثقال و علم حیل، علم اعداد و همچنین علم هندسه را به عملی و نظری تقسیم میکند. علم مناظر را نیز در دو گروه میشمارد: یکم بحث در آنچه که با شعاعهای مستقیم از آن سخن میرود و دوم بحث در آنچه که با شعاعهای نامستقیم از آن یاد میشود. علم نجوم را نیز به احکام نجوم و نجوم تعلیمی تقسیم میکند. موسیقی نیز به عملی و نظری تقسیم میشود. علم اثقال (=توزین) با نگرش به آن، یا از نظر وزن شدن چیزی یا وزن شدن با چیزی یا از جهت اثقالی که حرکت میکنند و یا بوسیله آن حرکت صورت میپذیرد، تقسیم میگردد. علم حیل، خود به حیل عددی و هندسی و معماری و حیل در اندازهگیری انواع اجسام و حیل در ساختن اجسام نجومی و آلات موسیقی و حیل مناظر و حیل در ساختن ظروف شگفتانگیز تقسیم میشود. علوم طبیعی با نگرش به اجسام طبیعی و صناعی به هشت بخش تقسیم میگردد که عبارتند از: سماع طبیعی، آسمان و جهان، کون و فساد، آثار علوی و اجسام مرکب از اسطقسات، معادن، گیاهان، جانوران، نفس. الهیات نیز به سه گروه تقسیم میگردد: یکم، جستجو درباره ماهیت موجودات از نظر موجودبودن؛ دوم، جستجو در مبادی برهانهای علوم نظری جزئی؛ سوم، بحث درباره موجوداتی که جسم نیستند و در جسم نیز قرار ندارند. علوم مدنی خود به دو جزء تقسیم میشود: یکی، شامل تعریف سعادت و دیگری شامل ترتیب اخلاق و رفتارهای پسندیده در شهرها و در میان مردمان. علم فقه نیز دو جزء است: یکی درباره آراء و دیگری درباره اعمال، و علم کلام نیز همین تقسیم بندی را داراست. فارابی در آغاز کتاب خود میگوید: «در این کتاب برآن بودیم که علوم مشهور را جداگانه بررسی کنیم و با خلاصه و اجزاء هر یک از آنها آشنا شویم». سپس میگوید: «با این کتاب که انسان میتواند علوم را مقایسه کند تا بداند کدامیک از آنها بهتر، سودمندتر، متفنتر، محکمتر، قویتر و کدامیک سست و ضعیفتر است. فارابی در کتاب التنبیه علی سبیل السعاده به شیوهای دیگر به تقسیمبندی علوم میپردازد. وی دراین شیوه معارف را به دو گروه تقسیم میکند. گروه اول علومی که انسان باید بداند و بدان عمل کند. از قبیل علم ما به اینکه «نیکی به والدین نیکوست» و هر یک از این گروه صناعتهایی است و صناعتها نیز بر دو قسم است یکی آنکه تنها از راه علم به آن معرفت داریم و دیگری علمی که ممکن است بدان عمل شود. این قسم اخیر خود دو شعبه تقسیم میشود: یکی، علمی که انسان در شهر با آن عمل میکند مانند پزشکی، تجارت و کشاورزی و قسم دیگر علمی که انسان در روش اخلاقی خود به آن نیازمند است و با آن کارهای نیک و درست را تشخیص میدهد. مقصود از این صناعات یا زیباست یا سودمند. اولی فلسفه یا حکمت مطلق نامیده میشود و دومی چیزی نیست که حکمت مطلق نامیده شود. و از آنجا که امر زیبا بر دو نوع است، نوعی که دانش است و نوع دیگر که هم دانش است و هم عمل، صناعت فلسفه بر دو قسم می شوند: قسمی که معرفت موجوداتی است که انسان در آنها تصرف ندارد که این قسم را فلسفه عملی مینامند و دوم قسمی که انسان در آنها تصرف دارد و بدان عمل میکند که آن فلسفه عملی یا مدنی میگویند. فلسفه نظری خود به سه قسم تقسیم میگردد: یکم، علم تعالیم (= علم ریاضیات). دوم علم طبیعی و سوم علم مابعدالطبیعه. فلسفه مدنی نیز دو قسم است. قسم نخست بحث از شناخت کردارهای زیباست که صناعت خلقی (=اخلاق) نامیده میشود و دوم شامل اموری است که به وسیله آن اشیاء زیبا برای مردمان شهری بدست میآید و این فلسفه سیاسی نامیده میشود و چون فلسفه باجود (=تشخیص و تمییز) حاصل میشود و این جودت تشخیص و تمییز را نیز به نوبه خود تنها با قوت ذهن بر امر درست بدست میآید، منطق نامیدهاند. مهمترین آثار فارابی ما ینبغی ان تعلم قبل الفلسفه یا «آنچه باید پیش از آموختن فلسفه بدانیم» که فارابی در آن هندسه، منطق، اخلاق نیک و کنارهگیری از شهوت را پیشنیازی برای پرداخت به فلسفه میداند و به شرح هریک از آنها میپردازد. السیاسهالمدنیه یا کتاب «سیاست شهری» که درباره اقتصاد سیاسی نوشته شده است. تحصیل السعاده را فارابی درباره اخلاق و فلسفه نظری نوشته است. الجمع بین رای الحکیمین درباره ایجاد هماهنگی بین آرای افلاطون و ارسطو است. رساله فی العقل درباره ماهیت عقل، چیستی آن و اقسام عقول نوشته شده است. رساله فی اثبات المفارقات در اثبات وجود موجودات غیرمادی است. کتاب الموسیقی الکبیر جنبههای گوناگون موسیقی مانند مقدمات آن را تعیین میکند. او در این کتاب اصول فلسفی درباره موسیقی، کیفیتهای کیهانی و تأثیرات آن را بیان میکند. فصولالحکم درباره حکمت الهی است و به ۷۴ مبحث درباره نفس اختصاص دارد. رساله فی السیاسه به بحث درباره سیاست میپردازد. آراء اهل المدینه الفاضله و مضاداتها به تشریح مدینه فاضله (آرمانشهر) و ویژگیهای آن اختصاص دارد. اغراض ارسطو فی مابعدالطبیعه از کتابهای مهم فارابی است که در شرح کتاب مابعدالطبیعه ارسطو نگاشته شده و ابن سینا هم از آن بهره برده است. اندیشه فارابی اندیشه فارابی حول دو مبحث «مابعدالطبیعه» و «مدینه فاضله» شکل میگیرد که در اولی بهدنبال اثبات خداوند از طریق وحدت است و در دیگری ویژگیهای جامعه سالم را ترسیم میکند؛ همچنین پرداخت به عقل، اخلاق، سیاست و موسیقی از دیگر مسائل مورد نظر او بوده است. اندیشه فارابی تاثیر شگرفی در تغییر فضای علمی-دینی بعد از او داشت، در واقع او اولین کسی بود که بهطور جدی فلسفه را وارد عالم اسلام کرد؛ همچنین منطق و فلسفه را چنان با علوم اسلامی ترکیب کرد که از آن زمان تا به امروز جزو دروس اسلامی حوزههای دینی محسوب میشوند. فلسفه فارابی رنگ سیاسی داشت، به این جهت، درک فلسفه او بدون شناخت روش سیاسی خاص وی، امکانپذیر نیست. برخی از محققان تاریخ فلسفه اسلامی، مهمترین بخش اندیشه فارابی را سیاست دانسته و آن را هدف اساسی فلسفه او معرفی میکنند. اندیشه سیاسی او در کتابهایی، چون «آراء اهلالمدینهالفاضله» و «السیاسه المدنیه» طرح شد. فارابی در اندیشه سیاسی خود، همانند نظریه «مابعدالطبیعه» بهدنبال وحدت است و نگاه سلسله مراتبی او به وضوح مشاهده میشود. سیاست فارابی جزئی جداییناپذیر از مباحث مابعدالطبیعه او به شمار میرود و در آثار سیاسی خود بعد از بحث درباره نظام خلقت، پیدایش اجسام آسمانی و شکلگیری افلاک، به بحث درباره پیدایش انسان و جامعه میپردازد؛ سپس مدینه فاضله مورد نظر خود را تشریح میکند. آنچه اندیشه فارابی را بهسمت ترسیم آرمانشهر سوق میداد، همزمانی او با بحثهایی است که بر سر بحران جانشینی پیامبر اسلام رخ داده بود. فارابی طرح مدینه فاضله را مقدمهای برای حصول انسانها به سعادت حقیقی میداند. او در تشریح مدینه فاضله و ویژگیهای رئیس مدینه، به اندیشه ایرانشهری نزدیک میشود و ویژگیهای شاه آرمانی در اندیشههای باستانی ایران را برای رئیس مدینه فاضله ترسیم میکند. او همچنین مدینه فاضله را به تقلید از افلاطون به جسم آدمی تشبیه میکند که برای حفظ و رشد خود نیازمند فعالیت است، همان طور که قلب در بدن انسان بر سایر اعضا برتری دارد، رئیس مدینه فاضله که فیلسوف است بر اعضای دیگر ریاست میکند؛ اما خود در خدمت عضو دیگری نیست. او سلسله مراتب را در کتاب السیاسه المدنیه چنین توصیف میکند: مدینه فاضله یک رئیس دارد و مراتب دیگر تحت نظر او هستند و هریک از آنها در مرتبه مادون خود، سمت ریاست دارد؛ تا جایی که دیگر عضوی در خدمت آن نیست و اعضای دیگر تحت نظر او نیستند. اگر با اعضای بدن قیاس شود، قلب در راس دیگر اعضا قرار دارد و اعضای دیگر خادم آن هستند؛ اما قلب عضو خادمی نیست، این سلسله مراتب تداوم مییابد تا به اعضایی میرسیم که فقط خادم هستند و هیچ عضوی خادم آنها نیست. به عقیده فارابی رئیس مدینه فاضله، معرفت را در خواب و بیداری بهطور مستقیم دریافت میکند، همچنین اهالی مدینه فاضله را افرادی توصیف میکند که به باورهای والای خود عمل میکنند و در نظر و عمل یکسانند. او در کتاب السیاسه المدنیه در برابر مدینه فاضله از ضدهای آن مانند مدینه فاسقه (افرادی که باور دارند؛ اما به آن عمل نمیکنند)، مدینه ضاله (کسانی که بهدنبال سعادت بعد از مرگ هستند) و مدینه جاهله (جماعتی که خیر را نمیشناسند و تزویر بر جامعه آنها حاکم است) استفاده میکند. شرایطی که فارابی برای رئیس مدینه فاضله توصیف میکند، متاثر از تفکرات دینی و مذهبی او نیز است. آرامگاه فارابی فارابی در دوره پایانی عمر خود به دربار سیفالدوله حمدانی پیوست و بعد از گذشت یک سال از حضور او در دربار دمشق، در سال ۳۳۹ هجری قمری در سن ۸۰ سالگی از دنیا رفت و در گورستان بابالصغیر دمشق به خاک سپرده شد. آرامگاه او در طول زمان آسیب دیده است و دولتهای سوریه و قزاقستان در دهههای اخیر همکاری خود را برای بازسازی آن اعلام کردند. قبرستان بابالصغیر از قدیمیترین قبرستانهای دمشق است و تاریخچه آن به قرون اولیه اسلامی بازمیگردد. این قبرستان نزدیک یکی از دروازههای قدیمی دمشق به نام «بابالصغیر» قرار دارد و اهمیت آن بهعلت وجود مقابر صحابه، اندیشمندان، زهاد، سلاطین، فرزندان ائمه و تابعین آنها مشهور است. ابونصر فارابی بلندآوازهترین فیلسوف جهان اسلام به شمار میرود و آثار فیلسوفان بعد بر پایه نظریات وی شکل گرفت. روز ۳۰ آبانماه، روز بزرگداشت فارابی در ایران، مصادف با ۲۱ نوامبر، روز «حکمت و فلسفه» در جهان نامگذاری شده است.
نشانی مطلب در وبگاه مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی: http://iscs.ac.ir/find-1.10.17128.fa.html برگشت به اصل مطلب