مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی- اخبار
گزارش برگزاری سمپوزیوم نوآوری برای تاب‌آوری اجتماعی دانشگاه و مسئولیت بازسازی امید؛ از نوآوری اجتماعی تا گذار به دانشگاه تاب‌آور

حذف تصاویر و رنگ‌ها  | آخرین بروزرسانی: 1405/8/21 | 


در سمپوزیوم «نوآوری برای تاب‌آوری اجتماعی»، جمعی از استادان، پژوهشگران و مسئولان علمی کشور، نقش دانشگاه در مواجهه با بحران‌ها، بازسازی امید اجتماعی و تداوم خدمت‌رسانی را بررسی کردند. سخنرانان با تأکید بر اینکه تاب‌آوری نباید به تحمل دائمی رنج یا انتقال مسئولیت نهادهای عمومی به مردم تقلیل یابد، اصلاح ساختارها، تقویت گفت‌وگو، حمایت از پژوهشگران و گسترش همکاری میان دولت، دانشگاه و جامعه مدنی را از الزامات عبور از شرایط دشوار دانستند.
به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، سمپوزیوم نوآوری برای تاب‌آوری اجتماعی با همکاری مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم و دانشگاه علوم پزشکی زنجان و با مشارکت مجموعه پارک فناوری زنجان برگزار شد و شرکت‌کنندگان به‌صورت حضوری و برخط در آن حضور داشتند. مباحث نشست، از ابعاد فردی و اجتماعی امید و تاب‌آوری تا زیست‌بوم نوآوری، مسئولیت نهادها، اثربخشی پژوهش و آینده دانشگاه‌ها را دربر گرفت.
در پایان این سمپوزیوم نیز از تدوین پیش‌نویس «سند گذار به دانشگاه تاب‌آور در ایران» خبر داده شد؛ سندی که با پیش‌بینی افقی دوساله، تقویت توان دانشگاه‌ها برای حفظ مأموریت‌های علمی و ایفای نقش مؤثرتر در تاب‌آوری اجتماعی را دنبال می‌کند.



معاون تحقیقات وزیر بهداشت: تداوم پژوهش به انگیزه، آرامش و حمایت نیاز دارد
شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در سخنان خود با اشاره به ارتباط مستقیم دانشگاه‌های علوم پزشکی با نیازهای جامعه، گفت: مواجهه روزمره اعضای هیئت علمی با مسائل سلامت، زمینه شکل‌گیری پژوهش‌های مسئله‌محور و توسعه فناوری‌های کاربردی را فراهم می‌کند.
رئیس مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی، همکاری پژوهشگران دانشگاهی و شرکت‌های دانش‌بنیان در تولید دارو و تجهیزات مورد نیاز بیماران را از نمونه‌های این ارتباط دانست و بر اهمیت پایداری تأمین محصولات سلامت، به‌ویژه در شرایط بحرانی، تأکید کرد.
آخوندزاده با اشاره به تأثیر بحران‌ها، محدودیت منابع و اختلال در دسترسی‌های ارتباطی بر فعالیت‌های علمی، اظهار کرد: کاهش انگیزه و آرامش اعضای هیئت علمی می‌تواند پژوهش را به‌طور جدی تحت تأثیر قرار دهد.
وی افزود: فرایند پژوهش، از تدوین پیشنهاد تحقیقاتی تا تهیه گزارش نهایی و مقاله، به تمرکز، انگیزه و اطمینان نسبی نسبت به آینده نیاز دارد و تأمین اعتبار به‌تنهایی برای استمرار آن کافی نیست.
معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، اولویت‌بندی طرح‌های پژوهشی را در شرایط محدودیت منابع ضروری دانست و تأکید کرد که منابع باید به سمت مسائل اصلی و طرح‌هایی هدایت شوند که امکان دستیابی به نتیجه‌ای مؤثر در آن‌ها بیشتر است.
وی همچنین حمایت مالی و معنوی از اعضای هیئت علمی، بهبود رضایت شغلی و حفظ آرامش محیط دانشگاه را از پیش‌نیازهای تداوم فعالیت علمی برشمرد.

دانشگاه؛ نهادی برای بازسازی امید و خلق خیر عمومی
در بخش‌های آغازین نشست، بر مسئولیت اجتماعی دانشگاه در حفظ امید، تقویت خلاقیت و فراهم کردن امکان مشارکت در ساخت آینده تأکید شد. سخنرانان، تولید دانش و توسعه فناوری را در کنار اعتمادسازی، تقویت همبستگی و شنیدن مسائل جامعه، از مسیرهای نقش‌آفرینی نهاد علم در شرایط بحرانی معرفی کردند.
از محورهای مشترک مباحث این بود که دانشگاه نمی‌تواند در مواجهه با مسائل عمومی، صرفا به فعالیت‌های آموزشی متعارف و تولید خروجی‌های کمی بسنده کند؛ بلکه باید ظرفیت خود را برای فهم تحولات اجتماعی، یادگیری از تجربه بحران و ارائه راه‌حل‌های متناسب با نیازهای مردم افزایش دهد.
در این چارچوب، علوم انسانی و اجتماعی نیز دارای نقشی اساسی در شناخت تجربه‌های زیسته، تقویت گفت‌وگو و صورت‌بندی مسائل جامعه معرفی شدند.

ابراهیم‌آبادی: تاب‌آوری نباید به پذیرش دائمی آسیب تبدیل شود
حسین ابراهیم‌آبادی در سخنرانی خود با موضوع «زیست‌بوم نوآوری تاب‌آور»، سازگاری را مفهومی فراتر از انطباق منفعلانه با شرایط دانست و گفت: انسان با بهره‌گیری از فرهنگ، فناوری و نوآوری می‌تواند در تغییر محیط و بازسازی شرایط زندگی خود نقش ایفا کند.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با اشاره به نقش یادگیری و تجربه حل مسئله، تأکید کرد که نوآوری را نباید صرفا به استعداد برتر یا بهره هوشی بالا محدود کرد؛ تلاش مستمر، مواجهه با چالش‌ها و برخورداری از ذهنیت رشد نیز در پرورش توان نوآورانه مؤثر است.
ابراهیم‌آبادی با هشدار نسبت به برداشت‌های منفعلانه از تاب‌آوری، اظهار کرد: رفتار انسان در موقعیت‌های استثنایی، مانند جنگ و بلایای طبیعی، نباید به الگویی دائمی برای زندگی روزمره تبدیل شود.
وی افزود: تاب‌آوری نباید به معنای نادیده گرفتن نیازهای اولیه مردم، پذیرش مستمر آسیب یا سرکوب خواسته‌ها و انتظارات آنان باشد. سلامت، تغذیه مناسب، هوای سالم و امکان برخورداری از زندگی عادی، نیازهایی نیستند که بتوان با تأکید بر تاب‌آوری از تأمین آن‌ها چشم‌پوشی کرد.
این سخنران همچنین با انتقاد از انتقال بار مسائل اجتماعی به افراد و خانواده‌ها، ظرفیت خانواده برای تحمل هم‌زمان فشارهای اقتصادی و مسئولیت‌های متعدد را محدود دانست و تأکید کرد که نمی‌توان حل همه مسائل را از این نهاد انتظار داشت.

وی نابرابری اجتماعی را از موانع تقویت تاب‌آوری برشمرد و بر نقش امید اجتماعی، عاملیت انسانی و مشارکت دولت، بخش خصوصی و نهادهای مدنی در ترسیم و ساخت آینده تأکید کرد.



فراستخواه: دانشگاه باید قدرت شنیدن مسائل جامعه را تقویت کند
مقصود فراستخواه در بخش گفت‌وگو و پرسش و پاسخ، خواستار بازنگری در شیوه ارزیابی فعالیت‌های علمی شد و گفت: شاخص‌های موجود، همه ابعاد خلاقیت، نوآوری و اثرگذاری اجتماعی دانش را اندازه‌گیری نمی‌کنند و به معیارهای مکمل و بدیل نیاز است.
استاد مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با طرح مفهوم «واسطه‌گری دانش»، تأکید کرد که مأموریت دانشگاه نباید به انتقال دانش در کلاس درس، انتشار مقاله یا ثبت اختراع محدود بماند؛ بلکه لازم است دانش دانشگاهی با شبکه مسائل و نیازهای اجتماعی پیوند برقرار کند.
فراستخواه، ارتباط دانشگاه با سیاست‌گذاران، روزنامه‌نگاران، کنشگران اجتماعی، خانواده‌ها، بخش خصوصی و فعالان محیط‌زیست را از مسیرهای تحقق این هدف دانست و افزود: دانشگاه باید قدرت شنوایی نظام‌مند نسبت به مسائل جامعه داشته باشد و این مسائل را وارد برنامه‌های آموزشی، پژوهشی و تحصیلات تکمیلی خود کند.
وی همچنین بر ضرورت حرکت از برنامه‌های درسی ثابت و صرفاً ابلاغی به سوی برنامه‌هایی پویا و متناسب با نیازهای اجتماعی تأکید کرد.

کشاورز: امید، حاصل کنش آگاهانه است
محسن کشاورز ترک در بخش دیگری از نشست، امید را امری ساختنی و مبتنی بر عاملیت معرفی کرد و گفت: امید، موهبتی تصادفی نیست، بلکه به توان شناختی، کنش آگاهانه و برنامه‌ریزی نیاز دارد.
وی با تأکید بر ضرورت پذیرش واقعیت رنج‌ها و احساسات ناخوشایند جامعه، افزود: کم‌اهمیت جلوه دادن مسائل یا پنهان کردن آن‌ها به ساخت آینده کمک نمی‌کند. پس از پذیرش واقعیت، باید ارزش‌ها روشن و گام‌های عملی و راهبردی مشخص شوند.
کشاورز، تقویت تنظیم هیجان در روابط اجتماعی، ایجاد فضاهای امن گفت‌وگو، بهره‌گیری از دانش اجتماعی برای افزایش توان فهم و تصمیم‌گیری، گسترش آینده‌نگری و توسعه کنشگری شبکه‌ای را از راهکارهای پرورش امید فعال برشمرد.
وی با توصیف آینده به‌عنوان «بوم نقاشی مشترک»، تأکید کرد که ساخت آینده نیازمند مشارکت افرادی با دیدگاه‌ها، سلیقه‌ها و ارزش‌های متفاوت است.

اثربخشی علم، فراتر از تعداد مقاله و استناد
در بخش دیگری از مباحث، امیر شعبانی با تأکید بر ضرورت تفکیک ابزارهای سنجش علم از اهداف آن، گفت: تعداد مقاله و استناد، شاخص‌هایی برای ارزیابی فعالیت علمی هستند و نباید خود به هدف تبدیل شوند.
استاد دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران افزود: افزایش شاخص‌های کمی، بدون توجه به پیامدهای واقعی پژوهش، لزوما به معنای حل مسائل جامعه یا بهبود اثرگذاری علم نیست.
آخوندزاده نیز در پاسخ، هدف نهایی پژوهش‌های علوم پزشکی را افزایش امید به زندگی و بهبود کیفیت زندگی مردم دانست و تأکید کرد که تولید مقاله، بدون حرکت به سوی این پیامدها، برای تحقق اثرگذاری نهایی کافی نیست.
وی با اشاره به تجربه تبدیل پژوهش درباره کم‌کاری مادرزادی تیروئید به برنامه غربالگری نوزادان، آن را نمونه‌ای از پیوند تولید دانش، سیاست‌گذاری سلامت و پیشگیری از آسیب‌های قابل اجتناب معرفی کرد.



رحمانی: تضعیف امید اجتماعی، انسجام و کنشگری جمعی را فرسوده می‌کند
جبار رحمانی در سخنان خود، نسبت میان امید اجتماعی، انسجام و امکان کنشگری جمعی را بررسی کرد و گفت: هنگامی که افراد نه مسیر روشنی برای آینده می‌بینند و نه نسبت به توان اثرگذاری خود اطمینان دارند، شبکه‌های پیونددهنده جامعه تضعیف می‌شود و افراد بیشتر به حفظ بقای فردی گرایش پیدا می‌کنند.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با هشدار نسبت به پیامدهای تداوم این وضعیت، انفعال و درماندگی آموخته‌شده را از مخاطرات فرسایش امید دانست و تأکید کرد: استفاده مداوم از ذخایر اجتماعی، بدون فراهم کردن امکان بازسازی و تقویت آن‌ها، می‌تواند ظرفیت مواجهه جامعه با بحران‌های بعدی را کاهش دهد.
رحمانی، تقویت امید به عاملیت و روشن شدن مسیرهای اقدام را ضروری دانست و افزود: جامعه برای مشارکت در بازسازی، به تصویری مشترک از آینده و روایتی نیاز دارد که تجربه دشواری‌ها را فهم‌پذیر و امکان اقدام جمعی را تقویت کند.
وی در عین حال تأکید کرد که جامعه ایران همچنان از ظرفیت احیا، نوسازی و بازسازی خلاقانه برخوردار است، اما این ظرفیت‌ها باید به رسمیت شناخته و برای شکوفایی آن‌ها زمینه‌سازی شود.
در گفت‌وگوی پس از این سخنرانی، نسبت به تبدیل روایت‌های آرمانی به تصویرهای غیرواقعی یا ابزارهای ایدئولوژیک نیز هشدار داده شد. رحمانی در پاسخ، بر ضرورت واقع‌بینی، مشارکت جمعی و مردم‌سالارانه بودن فرایند شکل‌گیری روایت‌ها تأکید کرد و گفت: روایت آینده باید امکان حضور و بیان تجربه‌های متنوع را فراهم کند و به خیر جمعی معطوف باشد.

اردبیلی: مسائل ساختاری را نباید به ناکامی فردی تقلیل داد
لیلا اردبیلی در سخنرانی خود با محور «تاب‌آوری جامعه؛ از سازگاری با بحران تا توانایی تغییر»، نسبت به غلبه برداشت‌های فردمحور از تاب‌آوری انتقاد کرد.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی گفت: در بخشی از فضای عمومی و ادبیات رایج، تاب‌آوری بیشتر به‌صورت مجموعه‌ای از مهارت‌های فردی مطرح می‌شود و نقش ساختارها و نهادها در ایجاد یا تشدید آسیب‌پذیری کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
اردبیلی با اشاره به مسائلی مانند تورم، ناامنی اقتصادی و محدود شدن افق آینده، افزود: هنگامی که مسائل عمومی صرفاً به ضعف مدیریت فردی، کمبود انگیزه یا ناتوانی در سازگاری نسبت داده می‌شوند، مسئولیت ساختارها به افراد انتقال می‌یابد.
وی تأکید کرد: توجه به سلامت روان و حمایت فردی اهمیت دارد، اما نباید جای بررسی ریشه‌های اجتماعی و نهادی مسائل را بگیرد. تاب‌آوری اجتماعی نیز نباید صرفاً به بازگشت به وضعیت پیش از بحران محدود شود، بلکه باید ظرفیت بازاندیشی، یادگیری و تغییر شرایط آسیب‌زا را دربر گیرد.
این پژوهشگر، پاسخ‌گویی، شفافیت و مشارکت‌پذیری نهادها را از الزامات تقویت تاب‌آوری دانست و بر ضرورت پرهیز از قربانی کردن فرد در برابر کاستی‌های ساختاری تأکید کرد.

خانواده، رسانه و دانشگاه؛ سه ظرفیت مکمل برای تاب‌آوری
اردبیلی در ادامه، نقش خانواده، رسانه و دانشگاه را در پرورش تاب‌آوری تشریح کرد و گفت: خانواده با فراهم کردن فضای حمایت، انتقال تجربه و حفظ پیوندهای میان‌نسلی، نهادی مهم است، اما نمی‌تواند به‌تنهایی بار مدیریت پیامدهای بحران را بر دوش بکشد.
وی تولید و انتشار اطلاعات معتبر و حفظ امکان گفت‌وگو میان گروه‌های اجتماعی را از مسئولیت‌های مهم رسانه‌ها دانست و افزود: اگر گروه‌های دارای ارزش‌ها، سبک‌های زندگی و تجربه‌های متفاوت، فرصتی برای شنیدن و فهم یکدیگر نداشته باشند، شکاف‌های اجتماعی می‌تواند پس از بحران عمیق‌تر شود.
اردبیلی، «فهم دیگری» و توان دیدن جهان از نگاه دیگران را از مؤلفه‌های تاب‌آوری اجتماعی برشمرد و تأکید کرد که رسانه‌ها باید به شکل‌گیری فهم متقابل و درک عمومی از مسائل کمک کنند.
وی همچنین دانشگاه را نهادی مهم برای حفظ ظرفیت یادگیری اجتماعی معرفی کرد و گفت: تجربه‌ها و روایت‌هایی که در کتاب، فیلم، جستار و دیگر قالب‌ها ثبت می‌شوند، باید به مفهوم و دانش تبدیل شوند. دانشگاه می‌تواند این تجربه‌های پراکنده را به یکدیگر پیوند دهد و زمینه یادگیری از بحران را فراهم کند.
این عضو هیئت علمی بر ضرورت ارتباط منسجم میان خانواده، رسانه و نهاد علم تأکید کرد.
اردبیلی در بخش دیگری از سخنان خود، توانایی تصور آینده را یکی از ابعاد اساسی تاب‌آوری دانست و گفت: آینده صرفاً نقطه‌ای نامعلوم در زمان نیست؛ بخش مهمی از تصمیم‌ها و برنامه‌های امروز افراد بر اساس تصوری شکل می‌گیرد که از فردا دارند.
وی افزود: جامعه‌ای که افق مشترک آینده خود را از دست بدهد، بخشی از توان تاب‌آوری‌اش را نیز از دست خواهد داد.
این پژوهشگر با اشاره به تأثیر تداوم نااطمینانی بر زندگی روزمره، اظهار کرد: اخبار و گمانه‌زنی‌های مکرر درباره وقوع بحران، صرفاً اطلاعات خبری نیستند، بلکه بر نظام شناختی افراد، امکان برنامه‌ریزی و تصویر آنان از آینده اثر می‌گذارند.
وی بازسازی امکان تصور آینده و ایجاد افق مشترک را از ضرورت‌های تقویت تاب‌آوری اجتماعی دانست.

ساعد: اصلاح ساختارها و حمایت فوری از آسیب‌دیدگان باید هم‌زمان دنبال شود
امید ساعد در سخنرانی خود با عنوان «جامعه تاب‌آور؛ همیاری، اعتماد و مراقبت از یکدیگر»، بر ضرورت نگاه چندبعدی به تاب‌آوری تأکید کرد.
رئیس «مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت» دانشگاه علوم پزشکی زنجان با تأیید نقش ساختارها و نهادها، گفت: تاب‌آوری دارای ابعاد زیستی، روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی است و این ابعاد در تعامل با یکدیگر قرار دارند.
ساعد افزود: توجه به عوامل ساختاری نباید به نادیده گرفتن نیازهای فردی یا تعویق حمایت از افراد در معرض آسیب منجر شود. نمی‌توان ارائه خدمات فوری را تا زمان تحقق اصلاحات کلان به تأخیر انداخت؛ مداخلات فردی، خانوادگی و اجتماعی باید به‌صورت مکمل دنبال شوند.
وی بازتوانی را بخشی از فرایند تاب‌آوری دانست و تأکید کرد: بازگشت صرف به وضعیت پیش از بحران کافی نیست، زیرا ممکن است همان وضعیت زمینه آسیب‌پذیری را ایجاد کرده باشد. تقویت تاب‌آوری به یادگیری، اصلاح شیوه توزیع منابع و بازنگری در سازوکارهای حمایت و تصمیم‌گیری نیاز دارد.
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به تفاوت ماهیت و شدت آسیب‌ها، گفت: نمی‌توان برای همه تجربه‌های بحرانی، الگوی یکسانی از بازیابی در نظر گرفت.
وی برخورداری از منابع اقتصادی، حمایت اجتماعی و دسترسی به نهادهای تصمیم‌گیر را در میزان آسیب‌پذیری و سرعت بازیابی مؤثر دانست و بر نقش نابرابری در تشدید پیامدهای بحران تأکید کرد.

سه ستون جامعه تاب‌آور؛ اعتماد، مراقبت و همکاری نهادی
ساعد، سرمایه اجتماعی، زیرساخت‌های مراقبت اجتماعی و همکاری میان دولت و جامعه مدنی را سه ستون اصلی جامعه تاب‌آور معرفی کرد.
وی با بیان اینکه اعتماد، پایه سرمایه اجتماعی است، سه سطح سرمایه اجتماعی درون‌گروهی، میان‌گروهی و پیونددهنده را تشریح کرد.
به گفته وی، حمایت اعضای خانواده و گروه‌های نزدیک از یکدیگر، نمونه‌ای از سرمایه اجتماعی درون‌گروهی است؛ ظرفیتی که در جامعه ایران ریشه‌دار است، اما اگر به حمایت صرف از نزدیکان محدود شود، ممکن است به انزوای گروهی بینجامد.
ساعد، همکاری میان گروه‌ها و اجتماعات محلی را سطح دیگری از سرمایه اجتماعی دانست و با اشاره به پیشینه سنت‌های تعاون در مناطق مختلف ایران، بر ظرفیت تاریخی جامعه برای همیاری و حل مسائل مشترک تأکید کرد.
وی در عین حال، تقویت سرمایه اجتماعی پیونددهنده، به معنای ارتباط مؤثر اجتماعات محلی با نهادهای قدرت و منابع، را ضروری خواند و گفت: شبکه‌های محلی برای پاسخ به بحران و بازسازی، افزون بر اعتماد و همکاری درونی، به دسترسی عادلانه به بودجه، نیروی انسانی و حمایت نهادی نیاز دارند.
این پژوهشگر همچنین بر استقلال و نقش واقعی نهادهای مدنی تأکید کرد و نسبت به مداخلاتی که فعالیت مستقل و نیازمحور تشکل‌های مردمی را محدود می‌کند، انتقاد کرد.
رئیس مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت دانشگاه علوم پزشکی زنجان در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت فعالیت‌های خیریه، گفت: کمک‌های داوطلبانه و فردی ارزشمند است، اما برای پاسخ‌گویی پایدار به نیازهای اجتماعی کفایت نمی‌کند.
وی افزود: مراقبت باید از سطح یک فضیلت خصوصی فراتر رود و به بخشی از خیر عمومی و حقوق شهروندی تبدیل شود؛ رویکردی که به سازوکار قانونی، حمایت دولت، حفظ کرامت انسانی و سازمان‌دهی پایدار خدمات نیاز دارد.
ساعد، نهادهای مردمی را در شناسایی گروه‌های کمتر دیده‌شده، از جمله سالمندان تنها، افراد دارای معلولیت و کودکان کار، دارای ظرفیت مهمی دانست و تأکید کرد که نزدیکی این نهادها به زندگی روزمره مردم می‌تواند به شناسایی سریع‌تر نیازها و ارائه حمایت‌های متناسب با شرایط محلی کمک کند.
وی در توضیح الگوی «هم‌تولیدی» میان دولت و جامعه مدنی، اظهار کرد: دولت باید زیرساخت‌های کلان، توزیع عادلانه منابع، امنیت حقوقی و نظام پاسخ‌گویی را تضمین کند و نهادهای مدنی نیز در شناسایی نیازها، ارائه پاسخ‌های منعطف و نظارت بر توزیع حمایت‌ها مشارکت داشته باشند.
ساعد در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به تجربه حضور در مناطق زلزله‌زده کرمانشاه و پژوهش‌های مرتبط با حمایت اجتماعی پس از زلزله، گفت: در ساعت‌های نخست بحران، منابع حمایتی و مشارکت‌های داوطلبانه فراوان است، اما با گذشت زمان و کاهش حضور گروه‌های کمک‌رسان، آسیب‌دیدگان ممکن است با نیازهای خود تنها بمانند.
وی نسبت به گرفتار شدن در تله تاب‌آوری هشدار داد و افزود: نباید تصور کرد افراد و اجتماعات محلی، با ظرفیت‌ها، آموزش‌ها و امکانات محدود و نابرابر، قادر به عبور از همه ابعاد بحران هستند.
این استاد دانشگاه، انرژی اولیه همیاری را مهم اما ناکافی دانست و تأکید کرد که حمایت پایدار به نهادهای عمومیِ آماده، آموزش‌دیده و هماهنگ با مردم نیاز دارد؛ نهادهایی که پیش از بحران، تمرین، تأمین امکانات و ایجاد ارتباط مؤثر با جامعه را در دستور کار قرار داده باشند.
ساعد با نقد رمانتیک‌سازی شفقت محلی، گفت: برجسته کردن جلوه‌های همدلی مردم، مسئولیت نهادهای عمومی را در پیشگیری، پاسخ‌گویی و بازتوزیع عادلانه منابع رفع نمی‌کند.
وی افزود: نمایش کمک مردم به یکدیگر نباید جای پرسش درباره کیفیت زیرساخت‌ها، تصمیم‌های گذشته و مسئولیت متولیان را بگیرد. واگذاری بار پیامدهای بحران به خود آسیب‌دیدگان، نوعی خصوصی‌سازی رنج است.
وی همچنین با اشاره به تجربه همکاری با نهادهای حمایتی، نسبت به پیامدهای واگذاری بخشی از خدمات اجتماعی به مجموعه‌های خصوصی و نیمه‌دولتی انتقاد کرد و خواستار حفظ مسئولیت‌پذیری عمومی، نظارت و تضمین استمرار خدمات شد.



جمع‌بندی نشست: نوآوری، شنیدن صداهای کمتر شنیده‌شده نیز هست
محمد حسینی‌مقدم، دبیر علمی سمپوزیوم نوآوری برای تاب‌آوری اجتماعی در جمع‌بندی مباحث، با قدردانی از سخنرانان و شرکت‌کنندگان حضوری و مجازی، گفت: پرسش آغازین این رویداد آن بود که چگونه می‌توان در روزهای دشوار، زندگی، خدمت‌رسانی، یاددهی و یادگیری و امید را حفظ کرد.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با مرور موضوعات مطرح‌شده، از انسان و دانشگاه تا زیست‌بوم نوآوری، ساختارها، اعتماد و همیاری، تأکید کرد: تاب‌آوری به معنای آموزش تحمل رنج به مردم نیست، بلکه باید به تغییر شرایط، امیدبخشی، بهبود کیفیت زندگی و افزایش آرامش شهروندان منجر شود.
حسینی‌مقدم همچنین با تأکید بر اینکه نوآوری نباید به ابزار و فناوری محدود شود، افزود: شنیدن صداهای کمتر شنیده‌شده، فهم روایت‌های نادیده‌مانده و صورت‌بندی تجربه‌هایی که کمتر مجال بیان یافته‌اند، خود می‌تواند شکلی از نوآوری باشد.
وی هدف نشست را تلاش نهاد علم برای یافتن راه‌های کمک به جامعه دانست و ابراز امیدواری کرد که علم و فرهنگ ایران در تقویت صلح، پایداری و آرامش مردم ایران و جهان نقش‌آفرین باشد.



پیش‌نویس سند گذار به دانشگاه تاب‌آور با افق دوساله تدوین شد
مهرداد حمیدی در سخنان پایانی، از تدوین پیش‌نویس «سند گذار به دانشگاه تاب‌آور در ایران» خبر داد و گفت: هدف آن بوده است که این رویداد، علاوه بر گفت‌وگوهای علمی، دستاوردی عملی برای آینده دانشگاه‌ها داشته باشد.
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی زنجان با اشاره به تهیه پیش‌نویسی بیش از ۱۳۰ صفحه‌ای با همکاری گروهی در پارک فناوری زنجان، اظهار کرد: این سند می‌کوشد آموخته‌های حاصل از تجربه‌های دشوار را به مجموعه‌ای از اقدامات اجرایی تبدیل کند که دانشگاه‌ها بتوانند با حفظ ساختار و مأموریت‌های اصلی خود، در افقی دوساله دنبال کنند.
حمیدی افزود: ملاحظات دانشگاه‌های زیرمجموعه هر دو وزارتخانه علوم و بهداشت در تدوین این متن در نظر گرفته شده است و سند، هم تقویت تاب‌آوری خود دانشگاه و هم افزایش توان آن برای ایجاد و ترویج تاب‌آوری در جامعه را دنبال می‌کند.
وی با بیان اینکه خلاصه سیاستی ۹ صفحه‌ای این پیش‌نویس نیز آماده شده است، گفت: ضرورت‌ها، شیوه‌های اقدام، اولویت‌ها و زمان‌بندی دوساله در این خلاصه آمده و متن برای دریافت نظر صاحب‌نظران در اختیار دبیرخانه سمپوزیوم قرار دارد.
به گفته حمیدی، نتایج تحلیل محتوای سخنرانی‌ها و گفت‌وگوهای نشست نیز به سند افزوده خواهد شد تا نسخه نهایی، با بهره‌گیری از دیدگاه‌های علمی مطرح‌شده، برای ارائه به مراجع مرتبط تکمیل شود.

تداوم شبکه علمی و انتقال دغدغه‌های جامعه به سیاست‌گذاران
رئیس قطب علمی-آموزشی نانوفناوری داروئی کشور همچنین خواستار حفظ ارتباط میان سخنرانان و پژوهشگران در قالب شبکه‌ای علمی و میان‌رشته‌ای شد و گفت: همکاری این مجموعه نباید به برگزاری رویداد محدود شود، بلکه می‌تواند در فاصله میان نشست‌ها نیز به تولید محتوای علمی و کاربردی برای جامعه بینجامد.
حمیدی با اشاره به پیگیری ایده نوآوری برای تاب‌آوری، بر ضرورت توجه تصمیم‌گیران به این مفهوم تأکید کرد و افزود: سیاست‌گذاری و اعمال قدرت باید به خیر اجتماعی و بهبود زندگی مردم منجر شود.
وی حضور بیشتر تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران در گفت‌وگوهای علمی را ضروری دانست و تأکید کرد که این نشست‌ها باید فرصتی برای شنیدن نگرانی‌ها، نیازها و دردهای روایت‌نشده جامعه فراهم کنند.
وی همچنین از انجام مصاحبه‌های تکمیلی در حاشیه برنامه خبر داد و ابراز امیدواری کرد که مجموعه محتوای تولیدشده، ابعاد بیشتری از مسائل مطرح‌شده را در اختیار افکار عمومی قرار دهد. در بخش معرفی خروجی‌های رویداد نیز به تهیه قطعه‌ای موسیقایی با موضوع نوآوری و تاب‌آوری با استفاده از هوش مصنوعی اشاره شد.
این سمپوزیوم با قدردانی از برگزارکنندگان، سخنرانان و عوامل اجرایی به پایان رسید؛ در حالی که محور مشترک مباحث آن، ضرورت عبور از تلقی صرفا فردی و منفعلانه از تاب‌آوری و حرکت به سوی دانشگاهی مسئله‌محور، نهادهایی پاسخ‌گو و جامعه‌ای برخوردار از اعتماد، حمایت و افق مشترک آینده بود.
نشانی مطلب در وبگاه مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی:
http://iscs.ac.ir/find-1.10.17122.fa.html
برگشت به اصل مطلب