قانعی‌راد، «مرد دولت» نبود اما در کنار مرد علم و سیاست‌پژوه بودن، مرد سیاست بود/ هر پژوهشی در حوزه سیاست علم و فناوری در ایران، مستلزم مطالعه آثار قانعی‌راد است

حسین میرزائی از مرحوم دکتر قانعی‌راد به‌عنوان چهره‌ای کم‌نظیر در حوزه جامعه‌شناسی کشور یادکرد که ضمن برخورداری از جایگاهی ویژه در عرصه علم، توأمان به‌عنوان سیاست‌پژوهی پیشرو در حوزه علم و فناوری و سیاستمداری برجسته در حوزه عمومی حضوری اثربخش داشت.

 

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، دکتر حسین میرزائی که عصر سه‌شنبه، ۱۵ تیرماه در نکوداشت زنده‌یاد دکتر قانعی‌راد در نشست اول ششمین دوره همایش «جامعه‌شناسان ایرانی و جامعه ایرانی» سخن می‌گفت در سخنرانی خود با عنوان «قانعی‌راد و دوگانه دانشمند/ سیاستمدار» اظهار داشت: «ریمون آرون» در مقدمه کتاب «دانشمند و سیاستمدار» ماکس وبر در توصیف او می‌گوید «ماکس وبر، نه مرد سیاست بود و نه مرد دولت؛ بلکه مرد علم بود و گهگاه نیز به روزنامه‌نگاری سیاسی می‌پرداخت ولی در تمام زندگی مشتاقانه نگران امور عمومی بود و برای یک لحظه از سیاست غافل نشد؛ چنانکه گویی هدف نهایی او، مشارکت در عمل بوده است.» به نظر من تا حد قابل قبولی می‌توان این تعبیر را درباره مرحوم قانعی‌راد هم به کار برد. فقط تبصره‌ای اگر بخواهم بزنم، «نه مرد دولت بود» را می‌توان در مورد قانعی‌راد پذیرفت اما او به واقع مرد سیاست بود و این دوگانه و به تعبیری سه‌گانه‌ دانشمندی، سیاست‌پژوهی و سیاستمداری که توأمان در شخصیت استاد قانعی‌راد تجلی داشت، او را در جایگاهی ویژه قرار داده بود.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی خاطرنشان کرد: قانعی‌راد، شخصی با پرنسیب علمی و نگاه عقلانی و بسیار جدی در کارها بود و دانش و دانشمندی او بر همگان محرز بود. علی‌رغم این‌که در لایه‌های زیرین زندگی، شخص عاطفی‌ای بود در زندگی علمی، وجه عقلانی و دانش و جدیت در مسائل علمی و جدی گرفتن هر سخن و بیان از جمله ویژگی‌هایی است که از او به یادگار داریم و ازاین‌حیث، شخصیتی دانشمند بود.

میرزائی تصریح کرد: قانعی‌راد در مقام علمی، اوایل یک پوزیتیویست و به تعبیر بهتر یک رئالیست بود که در فرازهای بعدی عمر، رئالیسمی انتقادی را می‌توان در آثار او دید. در مجموع مدرن بود، اگرچه فراتر از آن، اثراتی از رویکردهای دیگر نظیر پست مدرنیسم و … هم در آثار او دیده می‌شود ولی به‌هرحال اگر مجبور به تقلیل شوم، به‌خصوص به لحاظ روش‌شناسی رئالیسم، ویژگی بارز در آثار و نگاه قانعی‌راد بود..

دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: کتاب‌ها و دیگر آثار قانعی‌راد در مقام یک محقق، عمدتاً حاصل پژوهش به معنای کلاسیک آن بود و نظم پژوهشی و نگاه رئالیستی که در استاد قانعی‌راد می‌بینیم مثال‌زدنی است.

میرزائی تصریح کرد: دکتر قانعی‌راد در کنار وجه دانشی که در آثارش مشهود است در بحث سیاستگذاری و سیاست‌پژوهی در حوزه علم و فناوری و آموزش عالی نیز فعالیتی مؤثر داشت و حضور پررنگی در تصمیم‌سازی‌های این حوزه و تولید آثار در زمینه سیاست‌پژوهی داشت.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی اضافه کرد: حضور مؤثر و متمرکز قانعی‌راد به‌عنوان یک جامعه‌شناس در عرصه سیاستگذاری علم و فناوری که حوزه‌ای جدید و بین‌رشته‌ای است، جایگاه ویژه‌ای را برای آن اندیشمند ایجاد کرده تا جایی که هر کس می‌خواهد در حوزه سیاست علمی در ایران به‌خصوص از منظر فرهنگی و اجتماعی کار کند، ناگزیر از مراجعه به آثار کم‌نظیر دکتر قانعی‌راد در این حوزه است و کسی نمی‌تواند در حوزه سیاست علم و فناوری کشور پژوهش کند مگر در دوره‌ای از آثار قانعی راد بهره‌مند شده باشد.

وی با بیان این‌که اندیشمندانی با چنین جایگاه برجسته علمی در حوزه‌های مختلف خصوصاً علوم اجتماعی ایران به‌واقع انگشت شمارند، اظهار داشت: دانش بالا در حوزه سیاستگذاری و سیاست‌پژوهی این شأنیت را به دکتر قانعی‌راد داده بود که طی بیش از سه دهه فعالیت در نظام علم و فناوری و آموزش عالی در مقام یک تصمیم‌ساز در شوراها و جایگاه‌ها و موقعیت‌ها مختلف از جمله جلسات مهمی که برای تصمیم‌گیری در خصوص تغییر ساختار وزارت عتف برگزار می‌شد حضوری اثرگذار داشته باشد.

وی در ادامه به وجه سیاستمداری دکتر قانعی‌راد پرداخت و گفت: قانعی‌راد، مرد دولت نبود اما کاملاً مرد سیاست بود. فعالیت‌های چشمگیر دکتر قانعی راد در ساحت مدنی و انجمن‌های علمی و حوزه عمومی و تأکیدی که بر جامعه‌شناسی مردم مدار و حوزه عمومی داشت از همین زاویه بود.

میرزائی با بیان این‌که تمامی ویژگی‌های یک سیاستمدار هوشمند در مرحوم قانعی‌راد مشهود بود، اظهار داشت: وبر، سه خصوصیت تعیین‌کننده در انسان سیاستمدار را شوق، احساس مسئولیت و عدم چسبندگی می‌داند که دکتر قانعی راد از هر سه برخوردار بود. وی درعین‌حال با نگاهی راهبردی، ساحت‌های مختلف فعالیت علمی، سیاستگذاری در حوزه علم و دانشگاه و سیاستمداری در حوزه عمومی را از هم متمایز می‌کرد و کلام و کنشگری او در هر جایگاه متناسب با این تمایزگذاری بود. به همین دلیل است که وقتی قانعی‌راد در جایگاه مدنی و جامعه‌شناسی مردم مدار قرار می‌گیرد، کنشگری ارتباطی دارد و در این نوع حرکت رفت و برگشتی از اندیشمندانی چون مانهایم و به‌خصوص هابرماس تأثیر پذیرفته است.

وی با اشاره به سابقه فعالیت دکتر قانعی‌راد در انجمن جامعه‌شناسی ایران و عملکرد درخشان ایشان در جایگاه رئیس انجمن گفت: این‌که قانعی‌راد عضو هیئت‌علمی مرکز تحقیقات سیاست علمی و متخصص جامعه‌شناسی علم و فناوری و آموزش عالی به‌قدری در حوزه عمومی حضور دارد و وجه سیاستمداری و کنش ارتباطی‌اش قوی می‌شود که با اقبال بالایی که به ایشان می‌شود به ریاست انجمن جامعه‌شناسی می‌رسد، جلوه کم‌نظیری به شخصیت ایشان بخشیده که در کمتر جامعه‌شناسی در معنای متعارف دانشگاهی و پژوهشی می‌بینیم.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی خاطرنشان کرد: تعادلی که قانعی‌راد بین وجوه مختلف زندگی خود ایجاد می‌کند از ویژگی‌های منحصربه‌فرد ایشان است. او از یک سو با نگاهی رئالیستی و بسیار زمینی وارد سیاستگذاری حوزه علم می‌شود و از سوی دیگر در ساحت عمومی ارتباط بسیار نزدیکی با رسانه‌ها برقرار کرده و مرجعیتی در این حوزه پیدا می‌کند. نکته مهم دیگری که نمی‌شود از آن غفلت کرد، اهمیت ویژه‌ای است که دکتر قانعی‌راد برای بحث سیاستگذاری علمی و توسعه در ایران قائل است.

میرزائی تصریح کرد: «سیاستگذاری علمی» برای قانعی راد هم موضوعیت داشت هم طریقت. یعنی سیاستگذاری علمی را هم به دلیل اهمیت نهاد علم و دانشگاه، فی‌نفسه مهم می‌دانست و هم به‌عنوان ابزاری برای توسعه ایران برای آن طریقت قائل بود.

رئیس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با اذعان به این‌که شخصیت‌هایی نظیر مرحوم دکتر قانعی‌راد کمتر جایگزین دارند، اظهار داشت:

حوزه علمی و وزارت علوم ما بسیار خوش‌اقبال بود که شخصیتی چون دکتر قانعی‌راد داشت و خوش‌اقبالیم که متخصصانی در حوزه سیاستگذاری آموزش عالی، علم و فناوری چون مقصود فراستخواه، علی پایا، نعمت فاضلی، حسین ابراهیم آبادی، عباس کاظمی، اسماعیل خلیلی و … و نهادهایی مثل مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، مرکز تحقیقات سیاست علمی و مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی داریم و مطمئناً با وجود این سه مرکز در ۱۰ سال آینده، شاهد درخشش و جلوه‌گری بیشتر دانشمندان و اندیشمندان ایران در حوزه سیاستگذاری علم و فناوری و آموزش عالی به‌خصوص در ساحت فرهنگی و اجتماعی آن خواهیم بود.

میرزائی در پایان خاطرنشان کرد: در شرایط کنونی کشور، اگر علم و فناوری نتواند به کاهش آلام و بهبود زندگی مردم کمک کند باید در آن تردید و تأمل کنیم. نمی‌خواهم تعبیر «دورکیم» را به کار ببرم که «اگر علم به کار نیاید و کاربردی برای آن متصور نباشد، ارزش یک ساعت وقت تلف کردن را ندارد» ولی لاجرم علم ما باید بتواند بیش‌ازپیش در خدمت جامعه باشد و ایفای مسئولیت اجتماعی دانشگاه و علم است که می‌تواند ما را از مشکلات موجود نجات دهد. البته اگر نگاه تکنولوژیک و تجاری‌سازی و … بر سیاست علم و فناوری و آموزش عالی ما غلبه پیدا کند، ره به ناکجاآباد می‌بریم و با حضور عالمان و متفکرانی که دغدغه شأن بهبود زندگی در تعامل با انسانیت و انسان‌هاست می‌توانیم به سهم خود به توسعه این کشور و کاهش آلام جامعه کمک کنیم و قطعاً قانعی راد از زمره این اندیشمندان بود که دغدغه جامعه را همواره همراه خود داشت..

 

 

دسته بندی: اخباراخبار علمیاخبار همایش‌هاتازه‌هاگفت‌و گو

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *