نهمین نشست تخصصی گروه مطالعات زنان مؤسسه برگزار شد

نهمین نشست تخصصی گروه مطالعات زنان مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با بحث و تبادل نظر پیرامون حضور زنان در عرصه‌های علم و فناوری برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در ابتدای این نشست که دهم خردادماه به صورت ویدیوکنفرانس برگزار شد، دکتر فائزه رحمانی، مشاور وزیر علوم در امور زنان و خانواده در سخنانی اظهار داشت: لازمه مطالبه حقوق زنان دانشگاهی، ایجاد احساس نیاز در زنان از یک سو و قانع کردن سیاستگذاران به پاسخ دادن به این نیازها و مطالبات است.
وی با اشاره به اهمیت توجه و بررسی وضعیت حضور زنان در عرصه‌های علم و فناوری گفت: نقش‌آفرینی مؤثر زنان در فعالیت‌های فناورانه روز به روز بیشتر شده و نگاه مجموعه‌های فناور به حضور زنان هم تا حدی بهبود پیدا کرده ولی در نگاه مدیریت‌ها به این حضور تغییر محسوسی دیده نمی‌شود. نکته دیگر، ارزیابی نوع نگاه زنان به وضعیت موجود به لحاظ میزان برابری زنان و مردان از نظر میزان مشارکت در پروژه‌های فناوری و نظر آنها در خصوص استانداردهای مردانه موجود در حوزه پژوهش و فناوری و توجه به نیازهای زنان در پژوهش‌هاست.

 

رحمانی خاطرنشان کرد: متاسفانه توانمندی‌ها و اثرگذاری زنان موفق در عرصه پژوهش و فناوری به خوبی نشان داده نشده و در عمل هم به نظر می‌رسد که زنان برای هرگونه دیده شدن در مجموعه کاری خود ناگزیر از اخذ مجوز دیده شدن است.
مشاور وزیر علوم در امور زنان و خانواده هم در ادامه، راهکارهایی را برای بهبود وضعیت حضور زنان در عرصه علم و فناوری پیشنهاد کرد که شامل تقویت حضور زنان در انجمن‌های علمی و حمایت از ورود زنان به هیئت مدیره انجمن‌ها یا ایجاد شاخه‌های جدید در انجمن ها، اعطای گرنت‌های پژوهشی مصوب با بودجه مشخص به زنان است.

در ادامه این نشست، دکتر فلاحتی، عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی هم در ابتدای سخنرانی خود با اشاره به این که در قالب برنامه پژوهشی سه‌ساله خود در گروه مطالعات زنان مؤسسه به بحث عدالت جنسیتی در حوزه علم پرداخته، اظهار داشت: در تحقیقات خود به دنبال بررسی سهم و نقش زنان ایرانی در حوزه‌های مختلف علم و فناوری بوده‌ام که متأسفانه حاکی از سهم نه چندان مطلوب زنان در این زمینه است.
وی در ادامه با اشاره به نقش ۲۲ درصدی زنان در اقتصاد، یکی از عمده علل پایین بودن اثربخشی زنان در حوزه‌های فناوری را سهم کمتر آنها از رشته های فنی مهندسی در زمان تحصیل عنوان کرد و گفت: زنان ۵۳ درصد دانشجویان کارشناسی ارشد و کارشناسی رشته های ریاضیات، مهندسی، علوم و فناوری را تشکیل می‌دهند که اگر رشته های علوم پایه و ریاضیات را حذف کنیم سهم زنان به ۲۲ درصد کاهش می‌یابد.

فلاحتی تصریح کرد: زنان صرف نظر از این که اساسا از ورود به برخی رشته‌های دانشگاهی منع می‌شوند، پس از فارغ‌التحصیلی هم وقتی می‌خواهند جذب مشاغل علمی مثل فعالیت در حوزه آموزش عالی شوند، سهمی کاملا نابرابر با مردان دارند که در نهایت به پایین آمدن سهم آن‌ها در عرصه علم و فناوری منجر می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: بررسی پژوهش‌های پیشین نشان می‌دهد که دو دسته عوامل جنسیتی (مثل کلیشه‌های جنسیتی و فرایند جامعه پذیری زنان) و عوامل ساختاری (مثل تبعیض در استخدام زنان) در این مسأله موثرند.

وی که در تحقیقات خود روند تغییرات در میزان جذب دانشجویان دختر در رشته‌های گروه علوم پایه و گروه فنی – مهندسی را طی سالهای ۶۷ تا ۹۷ بررسی کرده اظهار داشت: طی این دوره، در مجموع جمعیت دانشجویان دختر در دو گروه علوم پایه و فنی – مهندسی با روندی کاملا افزایشی از ۱۲۰ هزار نفر به بیش از ۱.۲ میلیون نفر رسیده است با این حال روند جذب دانشجویان دختر در این رشته‌ها در مقاطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی طی این سال ها افت و خیزهایی هم داشته است.

فلاحتی تصریح کرد: مثلا با این که از اواخر دهه ۸۰ حضور زنان در مقطع کارشناسی ارشد افزایش یافته ولی سهم زنان در این مقطع از سهم آن‌ها در مقطع کارشناسی بسیار کمتر است که یکی از علل احتمالی آن مهاجرت رشته‌ای دانش‌آموختگان دختر مقطع کارشناسی از رشته‌های فنی مهندسی به گروه‌های آموزشی دیگر به دلیل تجربه نامطلوب آنها در دوره تحصیل در مقطع کارشناسی است. اما نکته جالب توجه این که از ۹۴- ۹۳ شاهد جهش حضور زنان در مقطع کارشناسی ارشد هستیم.

وی با بیان این که علی رغم روند رو به رشد ورود زنان به رشته‌های فنی – مهندسی در دهه‌های ۷۰ و ۸۰ در آغاز دهه ۹۰ شاهد کاهش حضور زنان در رشته های فنی مهندسی در مقطع کارشناسی و از اواسط دهه ۹۰ شاهد اتفاقی مشابه در مقاطع کارشناس ارشد و دکتری هستیم اظهار داشت:
از نکات مهمی که در این مطالعه مدنظر داشتم این بود که بررسی کنم از بین زیرنظام‌های مختلف آموزش عالی کشور مثل دانشگاه های وزارت علوم، دانشگاه آزاد و … کدام یک در فراهم کردن زمینه افزایش حضور زنان در رشته های فنی – مهندسی و علوم پایه نقش داشته‌اند. در نهایت نتایج این مطالعه نشان داد که طی سالهای ۱۳۶۷ تا ۷۷ تقریبا اکثریت دانشجویان دختر گروه علوم پایه در دانشگاه های وزارت علوم تحصیل می‌کرده اند و دانشگاه پیام نور و خصوصا دانشگاه آزاد سهم چندانی در جذب دانشجویان دختر به این رشته ها نداشته اند اما در فاصله سالهای ۷۷ تا ۸۷ ناگهان سهم دانشگاه پیام نور در جذب دانشجویان دختر به رشته‌های علوم پایه به شدت افزایش یافته و حتی از وزارت علوم پیشی گرفته و بلاخره در سالهای ۸۷ تا ۹۷ بیشترین میزان جذب دانشجویان دختر این رشته ها به ترتیب مربوط به وزارت علوم، دانشگاه آزاد و دانشگاه پیام نور بوده است.
فلاحتی تصریح کرد: در رشته‌های فنی – مهندسی نیز در دهه ۶۷ تا ۷۷ وزارت علوم بیشترین نقش را در جذب دانشجویان دختر به این رشته‌ها داشته که در دهه بعد هم این رویکرد را ادامه می‌دهد اما در دهه ۸۷ تا ۹۷ شاهد جهشی چشمگیر در دانشگاه آزاد هستیم به طوری که می‌توان گفت در سال‌های اخیر این دانشگاه بیشترین نقش را در ایجاد فرصت برای تحصیل دختران در رشته‌های فنی – مهندسی داشته است.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در پایان خاطرنشان کرد: این که در سال‌های اخیر بیشترین تعداد از دانشجویان دختر گروه فنی – مهندسی در دانشگاه‌های غیردولتی تحصیل می‌کنند این سؤال را مطرح می‌کند که آیا سیاست‌های وزارت علوم در زمینه ظرفیت پذیرش رشته‌های فنی-مهندسی باعث این مسأله شده و یا دانشجویان دختر توانمندی لازم برای راهیابی به دانشگاه‌های دولتی را نداشته‌اند؟
در ادامه این نشست
دکتر نسیم‌السادات محبوبی شریعت‌پناهی، دانش آموخته دکتری مطالعات زنان دانشگاه تربیت مدرس که در تکمیل مطالعات انجام شده در زمینه حضور دختران در آموزش عالی، وضعیت دانش‌آموختگان و وضعیت حضور زنان در شرکت‌های دانش بنیان را بررسی کرده به ارائه یافته‌های تحقیقاتش پرداخت.
به گفته وی براساس گزارش سال ۲۰۲۱ دیده‌بان جهانی کارآفرینی، ۳۸.۴ درصد زنان با انگیزه یک تفاوت و ۵۹.۶ درصد با انگیزه امرار معاش کارآفرینی خود را آغاز می‌کنند که این نسبت در مردان به ترتیب ۲۶.۱ درصد و ۶۷.۴ درصد است. همچنین نرخ مالکیت کسب و پایدار در میان زنان، ۶.۷ درصد و در میان مردان، ۲۲.۴ درصد است.
محبوبی شریعت‌پناهی با بیان این که در سال ۲۰۲۰ نرخ کارآفرینی زنان – احتمالا به دلیل افزایش مسئولیت آنها در امور خانه‌داری و آموزش فرزندان در پی شیوع کرونا – کمی بیش از مردان افت کرده است، گفت: دسترسی زنان با ابزارهای دیجیتال مثل تلفن‌های هوشمند ۱۴ درصد و آنلاین بودن آنها ۴۳ درصد کمتر از مردان است که احتمالا این مسأله هم در کمتر شدن امکان ایجاد کسب و کارهای جدید توسط زنان کارآفرین در دوره کرونا مؤثر بوده است.
وی با اشاره به این که طبق گزارش‌های بین‌المللی در کشورهای خاورمیانه با افزایش تحصیلات زنان امکان دستیابی آنها به اشتغال پایدار کاهش می‌یابد، اظهار داشت: در این شرایط شرکتهای دانش بنیان می‌توانند فرصت‌های بسیار خوبی را برای اشتغال زنان دانش‌آموخته دانشگاه‌ها فراهم کنند.
محبوبی شریعت‌پناهی با اشاره به افزایش چشمگیر شرکت‌های دانش بنیان در کشور طی سال‌های اخیر گفت: در این مطالعه که به صورت کیفی و با مصاحبه عمیق با ۲۰ نفر از زنان مؤسس یا شاغل در شرکت‌های دانش بنیان کشور انجام شدهشرکتیچ داده‌ علمی که نشان بدهد تفاوتی بین شرکتهای دانش بنیانی که توسط زنان مدیریت می‌شوند با شرکتهای دارای مدیر مرد در زمینه مدیریت مالی و راهبری شرکت وجود دارد به دست نیامد.
وی در عین حال ارتباطات محدودتر و دسترسی کمتر به افراد کلیدی که مستلزم ارتباط با شبکه‌های رسمی است، ریسک پذیری و نوآری کمتر از ترس قضاوت دیگران، دسترسی محدودتر به منابع مالی دولتی و مهارت تیم سازی ضعیف تر از عمده‌ترین مشکلات ایجاد و مدیریت شرکت‌های دانش بنیان توسط زنان است.
این پژوهشگر حوزه مطالعات زنان در پایان ترغیب زنان به ایجاد شرکتهای دانش بنیان و حمایت ویژه از آنها را از راهکارهای موثری دانست که می‌تواند به افزایش بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش بنیان در اشتغال زنان دانش‌آموخته منجر شود.

 

دسته بندی: اخباراخبار علمیتازه‌هاگفت‌و گونشست

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *