مراسم اختتامیه پروژه کلاس درس دانشگاهی با حضور دکتر پاپلی یزدی، مهمان ویژه اختتامیه، پژوهشگران این پروژه و برگزیدگان مسابقات عکس و یادداش نویسی برگزار شد. به گزارش پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در ابتدای این نشست دکتر حسین میرزایی، رئیس پژوهشکده، گفت: این پروژه در سال 1394 به عنوان پروژه تحقیقاتی اعضای هیئت علمی پژوهشکده شروع به کار کردو در کنار آن دو مسابقه عکاسی و یادداشت نویسی نیز برای دانشجویان در سطح ملی برگزار شد. تعدادی از همکاری پژوهشگر خارج از مجموعه نیز به این پروژه پیوستند و وضعیت اجتماعی و فرهنگی کلاس های درس دانشگاهی در ایران مورد بررسی قرار گرفت. دکتر عباس کاظمی نیز به عنوان مدیر پروژه دستاوردهای فعالیت تحقیقاتی اعضای پژوهشکده را برشمرد و گفت: دو جلد کتاب شامل نشست هایی از سخنرانی استادان درباره تجربه زیسته آنها از کلاس درس در دوران دانشجویی و تدریس و هم چنین کتابی شامل مقالات کامل همکاران طرح به چاپ رسیده است. در برخی نشریات نتایج این پژوهش ها اعلام شده است و مجموعه یادداشت ها و عکس های برگزیده شرکت کنندگان در مسابقه نیز منتشر شد. در ادامه جلسه، اعضای این پروژه تحقیقاتی، به بیان مختصری از موضوع مورد بررسی خود در پروژه پرداختند. نخست، دکتر آمنه صدیقیان نتیجه پیمایش ملی در حوزه کلاس درس دانشگاهی را بیان کرد: رضایت از کلاس درس، حضور در کلاس درس، انگیزه دانشجویان برای ورود به دانشگاه، منش کار جمعی، جنسیت، رفتارهای علمی دانشجویان، نگاه دانشجویان به استادان، فضای مجازی و ... از مولفه هایی بودند که در این پژوهش به تفصیل به آنها پرداخته شده است. وی با تشریح برخی از مولفه ها خاطر نشان کرد: این تحقیق آماده است و هر پژوهشگری می توانند با مراجعه به پژوهشکده از آن برای پژوهش های بیشتر استفاده کند. دکتر حسین ابراهیم آبادی نیز درباره پژوهش خود با عنوان «یادگیری و ماهیت ناسازگار کلاس درس» خاطر نشان کرد: برنامه ریزی آموزشی معطوف به فضا و موقعیت است و برنامه ریزی درسی معطوف به کلاس درس است. کلاس درس به این شکل معنا پیدا می کند. البته کلاس درس بحث جدیدی نیست. بحث بر این است که سطح بالایی از بی انگیزشی برای آموزش رسمی رخ داده است. یعنی گریز از یادگیری رسمی شکل گرفته است. البته یادگیری در فضایی جز کلاس درس در حال رخ دادن است. وی با بیان اینکه دلایل بی معنا شدن یادگیری در فضای رسمی مختلف است، برشمرد: سبک جدید زندگی، فضای مجازی، کسالت هیجانی و شناختی و ... از جمله دلایل این بی معنایی است. در دانشگاه حجم زیاد کتاب و انتظار مضاعف از دانشجو باعث کسالت آنها می شود و بی انگیزگی را دامن می زند. راهکار این وضعیت این است که باید ساختار کلاس درس را شکست. در ادامه فیروزه اصغری، عضو هیئت علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، درباره نتایج تحقیقی با عنوان «نارضایتی از کلاس درس» بیان کرد: بر اساس این تحقیق باید گفت که یادگیری در کلاس درس رخ نمی دهد و این امر باعث نارضایتی هم دانشجویان و هم استادان شده است. هر دو گروه یعنی استادان و دانشجویان از یکدیگر نکاتی را در مصاحبه ها ذکر کرده اند و نارضایتی خود را از طرف مقابل به دلایل مختلف برشمرده اند. وی افزود: اگر به دنبال دانشگاه انسان ساز هستیم یعنی در دانشگاه پزشکی تربیت کنیم که با بیمار انسانی برخورد کند یا وکیلی بشود که از موکل خود با شهامت دفاع کند باید شرایط آن را فراهم کنیم. دانشجو در شرایطی که استاد خود را ترسو می داند چیزی نمی آموزد. دانشگاه منبع اساسی پیشرفت هر کشور است و اگر بخواهیم دانشگاه کارکرد خود را به خوبی انجام دهد و نمود فرهیختگی فارغ التحصیلان را در جامعه ببینیم لازم است در وضعیت کلاس ها بازنگری کنیم. وضعیت در دانشگاه ها به گونه ای است که کلاس درس در دانشگاه ها، به زبان استادان و دانشجویان کلاس درس نیست. دکتر سیدمحمود نجاتی حسینی، نیز بر اساس یافته های پژوهش «تبارشناسی کلاس درس» گفت: کلاس درس زمانی کارکرد خود را از دست می دهد که سیاسی شده است. در شرایط دیگر، زمانی که کلاس کارناوالیزه می شود نیز کارکرد کلاس از دست می رود. به علاوه، پرهیز از یاد دادن و گریز از یاد دادن هم زمان در نزد استاد و دانشجو شکل می گیرد. به عبارتی سنت استاد و شاگردی از بین رفته است. این سنت در تاریخ ما ریشه داشته و حتی در دانشگاه های مهم کنونی هم کم رنگ شده است و به شکل مرید و مرادی به شکل انگشت شمار وجود دارد. وی با بیان اینکه اکنون نیمه استاد داریم، تشریح کرد: الان با پدیده ای مواجهیم که استادان تنها تدریس نمی کنند بلکه محقق، مترجم، مدیر، مشاور و ... هستند. این امر خود در تغییر شکل و کارکردهای کلاس موثر است. رضا صمیم نیز درباره کار جمعی در کلاس درس دانشگاه صحبت کرد و گفت: دانشگاه در ایران بعد از فرآیند بوروکراتیزاسیون ایجاد شد. یعنی یک سازمان تولید علم ساخته می شود. دانشگاه همیشه عضوی از بوروکراسی تولید و ترویج علم است و در قالب دانشگاه جمع هایی را شکل می دهیم که کارکرد تولید و ترویج علم دارند. وی تاکید کرد: تمایل به کوچک شدن گروه در مشاهدات این پژوهش با دشواری رسیدن به اجماع مرتبط است و نشان می دهد که ما نمی توانیم اجتماعی داشته باشیم و افراد را دعوت کنیم تا به نحوی در گروه کنش داشته باشند که بروز نداشته باشند و فردیت آنها در گروه حل شود. برای ترویج علم نیاز به حل شدگی به معنای مدرن در برابر این مفهوم در جمع های سنتی داریم. وی افزود: در پژوهش با این امر مواجه شدیم که حل شدگی در گروه به معنای تن دادن برخی از افراد به اقتدار برخی دیگر است و سهم حضور منفعلانه دختران در کارهای گروه های جمعی بیشتر از پسرهاست. این به معنای اقتدار جنسیتی است. در ادامه دکتر کرم حبیب پور گتابی نیز با اشاره ه جنسیت در کلاس های دانشگاهی گفت: فضای دانشگاه فضای زنانه است. پسران دانشگاه را آخرین راه نمی دانند اما دختران برای فرار از منزل و رهایی از فشارهای خانه به دانشگاه می ??وند و حضور در دانشگاه برای دختران به عنوان تنها محل برای داشتن تجربه زیسته جدید است. انگیزه دختران و پسران برای ورود به دانشگاه متفاوت است. دختران منزلت جو و پسران مهارت جو هستند زیرا دلیل ورود پسران به دانشگاه یافتن شغل و انگیزه دختران یافتن منزلت اجتماعی است. وی با تاکید بر اینکه در پژوهش خود به دنبال دلیل تفاوت تجربه دختران و پسران در کلاس درس بوده است، افزود: ما تفاوت ها را در کلاس درس می سازیم و بازتولید می کنیم. پرسش هایی که استادان از پسران می پرسند جامع تر است و دختران بیشتر کتابی تر با پرسش ها برخورد می کنند. یعنی انگیزه های متفاوت دختران و پسران باعث رفتار متفاوت آنها در کلاس درس می شود. این تفاوت ها همان تفاوتی است که در جامعه می بینیم. کلاس درس ما دوراهه است و تفاوت آن ناشی از جنسیت است. دختران سکوت می کنند و کمتر علمی­اند. یعنی تفاوت جنسیتی در جامعه به کلاس درس هم تسری یافته است. دکتر جبار رحمانی نیز پژوهش خود درباره دروس معارف دانشگاه ها را ارائه و بیان کرد: ??رس معارف در یک پارادوکس وجود نیروهای قوی برای تدریس آن و نارضایتی از محتوا و نحوه تدریس قرار دارد و دوگانه بیم و امید به دانشگاه را می توان در این درس دید. این بیم و امید به انقلاب فرهنگی منجر شد که به نظارت و هدایت دانشگاه رسید. در نهایت، یکی از مدرن ترین شیوه های مواجه با دانشگاه دروس معارف است که سعی می کنند از آن استفاده کنند. وی با برشمردن دروس عمومی و به ویژه معارف تاکید کرد: محتوای این دروس بیانگر روایت جمهوری اسلامی در مواجه با تاریخ، متون مقدس، تفسیر، اخلاق و نگاه به آینده است. تلاش این دروس این است که دانشجو بیش از اینکه یک متخصص تربیت شود یک متعهد و مومن تربیت شود و ایمان او هم انقلابی است. این دروس ساز و کار درونی کردن این نگاه است.رحمانی میانگین رضایت از این دروس را 27 درصد دانست و گفت: طیف دینداران سنتی 27 تا 30 درصد بود. یعنی همان میزان رضایت از این دروس دیده می شود که دانشجویان از طیف معتقد به این گفتمان در دانشگاه تحصیل می کنند. یعنی این داده ها افزایش ایمان در افراد را با شرکت در کلاس ها نشان نمی دهد. منطق این کلاس ها منبر و گزاره ها عقیدتی هستند. دانشجویان در مواجه با این کلاس ها گروه های متفاوتی می شوند؛ معتقد به کلاس ها دانشجویان مذهبی اند. طیف دیگر گرایش به چپ دارند و کلاس سرگرمی است و البته کلاس شاهد مثالی است که بی اعتقاد به این تفکر باشند. دسته دیگر به کلاس اهمیتی نمی دهند و به کلاس می آیند و دسته خرد دیگر کسانی هستند که حسب اتفاق شخصی شان استاد برایشان موثر است. یعنی تنها جایی که کلاس معارف اثرگذار استبه شخصیت استاد برمی گردد. در پایان این نشست نیز استادان مهمان از جمله دکتر مرجایی، دکتر ذاکرصالحی و دکتر پاپلی یزدی با ارائه نکاتی درباره کلاس درس ایرانی از اجرای این پروژه پژوهشی تقدیر کردند و جوایزی به برگزیدگان دو مسابقه یادداشت نویسی و عکاسی از کلاس درس هدیه شد.