جست‌و‌جوی همه منابع

کتاب «اندیشه مستقبل: مقالاتی در باب آینده‌پژوهی» منتشر شد

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، کتاب «اندیشه مستقبل: مقالاتی در باب آینده‌پژوهی» نوشته علی پایا به تازگی منتشر شده است.

در ایران، چیستی آینده‌پژوهی هنوز برای بسیاری، حتی کسانی که به فعالیت‌های آینده‌پژوهانه اشتغال دارند، به‌درستی روشن نیست. در ادبیات آینده‌پژوهی، درباره جایگاه این دیسیپلین در میان دیگر دیسیپلین‌های دانشگاهی و درباره روش‌ها و روش‌شناسی‌های مناسب برای این رشته هنوز ابهام وجود دارد.

پرسش‌های بنیادین نظیر اینکه «آیا آینده‌پژوهی علم است یا تکنولوژی یا هنر؟»، «آیا آینده‌پژوهی باید به دستاوردهای علوم فنی و مهندسی تکیه کند یا علوم اجتماعی و انسانی؟» و «آیا اساساً آینده‌پژوهی چیزی بیش از نوعی کاربرد عقل عرفی با ترکیب برخی شیوه‌های بازاریابانه و مشتری‌پسند است؟»، همچنان در زمره سؤالاتی‌ است که مورد بحث آینده‌پژوهان‌ است. مجموعه مقالاتی که در دفتر حاضر گردآوری شده‌اند، دربردارنده بخشی از تکاپوهای نظری و عملی مولف برای ابهام‌زدایی از جایگاه معرفتی دیسیپلین آینده‌پژوهی و کمک به ازدیاد بازده آن در کاربردهای عملی آن‌ هستند.

بخشی از این مقالات، تألیفاتی‌اند که صاحب این کتاب، در چند سال اخیر عمدتاً در نشریات دانشگاهی در ایران و خارج از ایران منتشر کرده است. شماری از آن‌ها نیز برگرفته از سخنرانی‌ها در مجامع دانشگاهی داخل و خارج از کشور است و بالاخره دو مقاله نیز متکی به/برگرفته از ترجمه آثاری است که برخی از آینده‌پژوهان سرشناس بین‌المللی تحریر کرده‌اند. این «ترجمه‌ها» طابق‌النعل‌بالنعل نیستند. تعدادی از مقالات مجموعه، برای نخستین‌بار به فارسی منتشر می‌شوند. مقالاتی نیز که پیش‌تر منتشر شده بودند با تغییراتی، در کتاب حاضر بازنشر شده‌اند. ازجمله این تغییرات، به‌روزکردن برخی از منابع نقل‌شده در تحریرهای اولیه‌اند.

اولین مقاله مجموعه با عنوان «پامفا ۱۴۰۴: نخستین گام در مسیر آینده‌نگاری ملی»، برگرفته از گزارش مفصلی است که به‌وسیله گروه آینده‌اندیشی مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور درخصوص پروژه «پایلوت مناسب‌ترین فناوری‌های ایران ۱۴۰۴» (پامفا ۱۴۰۴) تهیه شده است.

در این مقاله کوشش شده است اولاً گزارشی تا حد امکان جامع از چارچوب طراحی‌شده برای پامفا ۱۴۰۴ و اقداماتی که تا زمان اجرای طرح برای تحقق آن صورت گرفته بود، ارائه شود و ثانیاً آنجا که ابزار اصلی مورد استفاده برای شناسایی مناسب‌ترین فناوری‌ها، یک فرا-روش فناوری نرم موسوم به آینده‌نگاری بود، محدودیت و قوت‌های این فناوری نرم و شرایط بهره‌گیری بهینه از آن برای کشوری با شرایط ایران به‌نحو نقادانه ارزیابی شود.

از مقالاتی دیگر این کتاب می توان به مقاله «ارزیابی نقادانه نقش رویکردهای آینده‌اندیشانه/آینده‌نگارانه در تفکر استراتژیک جدید» اشاره کرد که مقاله سوم دفتر کنونی را تشکیل می‌دهد، نخستین‌بار در دومین کنفرانس بین‌المللی مدیریت استراتژیک ارائه شد. مسئله موردنظر مقاله، ناظر به این نکته است که ازیک‌سو دیسیپلین‌هایی مانند مدیریت استراتژیک، تحلیل استراتژیک، برنامه‌ریزی استراتژیک و امثالهم که همگی در زمره فناوری‌های نرم هستند، از چند دهه پیش به این‌سو در خدمت مدیران و برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران و تصمیم‌گیران در قلمروهای مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی قرار گرفته‌اند و این کنش‌گران از این ابزارها برای مقاصد موردنظر در حوزه‌های تخصصی خود بهره می‌گیرند.

مقاله «ملاحظاتی انتقادی در باب آینده‌اندیشی در حوزه علوم و فناوری‌های نوپدید و رویکردهای معطوف به توسعه» که مقاله چهارم در این مجموعه است، با هدف برجسته‌ساختن برخی از آموزه‌های نظری و عملی تحریر شده است که می‌توان از آنها برای سامان‌بخشیدن بیشتر به فعالیت‌های آینده‌پژوهی در ایران بهره گرفت. این نمونه‌ها در پنجمین مقاله کتاب پیش‌رو با عنوان «تأثیرات علوم و فناوری‌های هم‌گرا بر قلمرو اخلاق در ایران تا ۱۴۰۴: یک ارزیابی آینده‌پژوهانه»، برخی از تأثیرات دانش-فناوری‌های شزان بر یکی از مهم‌ترین عرصه‌های تعاملات اجتماعی و فردی یعنی عرصه اخلاق مورد بررسی نقادانه و آینده‌پژوهانه قرار گرفته است.

«ارزیابی آینده‌پژوهانه تأثیرات علوم و فناوری‌های هم‌گرا بر حوزه‌های اخلاق، اجتماع و سیاست در ایران تا ۱۴۰۴»، گزارشِ خلاصه دیگری است از برخی دیگر از جنبه‌های پروژه‌ای که در بالا بدان اشاره شد. این مقاله که ششمین فصل مجموعه کنونی را تشکیل می‌دهد، نخستین‌بار در شماره ۴۹ نشریه رهیافت، پائیز و زمستان ۱۳۹۰ منتشر شد.

وزف وُروس در زمره معدود آینده‌پژوهانی است که درخصوص مبانی فلسفی آینده‌پژوهی مقالاتی منتشر کرده است. متنی که فصل یازدهم مجموعه کنونی را تشکیل می‌دهد، برگرفته از مقاله‌ای از اوست با عنوان «در باب مبانی فلسفی پژوهش‌های آینده» که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۷ در یک مجموعه مقالات با عنوان شناخت آینده: علم چگونه با آینده تعامل می‌کند؟ منتشر شد.

مقاله «فرا-روش آینده‌های متعارض (موردمناقشه)» که به‌عنوان آخرین فصل کتاب فعلی جای داده شده است، فرا ـ روش بدیلی را در برابر دو فرا-روش اصلی که در آینده‌پژوهی مورد استفاده است، یعنی فرا-روش‌های «پیش‌نگری» و «آینده‌نگاری» ارائه می‌دهد.

کتاب «اندیشه مستقبل: مقالاتی در باب آینده‌پژوهی» نوشته علی پایا با شمارگان هزار نسخه در ۴۳۱ صفحه به بهای ۳۰ هزار تومان از سوی انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی به تازگی منتشر شده است.

علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به این مراکز فروش این کتاب را تهیه کنند؛

دفتر فروش پژوهشکده : خیابان پاسداران، خیابان شهید مومن‌نژاد (گلستان اول)، شماره ۱۲۴، تلفن: ۲۲۵۷۰۷۷۷، ۲۲۵۷۰۶۶۶، داخلی ۲۰۹

انتشارات خوارزمی:  تهران خیابان انقلاب اسلامی بین ۱۲ فروردین و فخر رازی شماره ۱۲۶۸- شماره تلفن ۶۶۴۰۶۲۷۳-۶۶۴۰۰۷۰۶

کتاب مهربان:  خیابان انقلاب اسلامی، بین ۱۲ فروردین و اردیبهشت کتابفروشی نشر بازرگانی تلفن: ۶۶۹۵۳۴۷۵

نشر اندیشه احسان : خیابان انقلاب اسلامی، روبروی دانشگاه تهران پاساژ فروزنده، طبقه هم کف. ۰۹۱۹۲۴۰۱۹۵۵

انتشارات مولی  تهران، میدان انقلاب، خیابان انقلاب، نرسیده به خیابان انقلاب، شماره ۱۱۵۸، تلفن:۶۶۴۰۹۲۴۳

کتابفروشی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران  تهران، پل گیشا ـ دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تلفن: ۶۱۱۱۷۹۵۲

انتشارات ققنوس: تهران، خیابان انقلاب اسلامی، بازارچه کتاب، تلفن ۶۶۴۱۳۷۲۲، ۶۶۴۶۷۴۹۱