جست‌و‌جوی همه منابع

کتاب«تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی؛ درآمدی تاریخی-انتقادی» منتشر شد

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، «تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی؛ درآمدی تاریخی-انتقادی» عنوان کتابی است که رضا صمیم، عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری منتشر کرده است.

این کتاب به گفته نویسنده نتیجه پژوهش‌های مقدماتی او در قالب طرح کلانی است که در همان پژوهشکده با عنوان «تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی» به تصویب رسیده است.

صمیم می‌گوید: «هدفم در این پژوهش که کتاب را براساس نتایج آن به نگارش درآوردم آن بود که بتوانم در انتها چارچوبی مفهومی- روش‌شناختی برای مطالعه تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی ارائه کنم. در فصل آخر کتاب (فصل ششم) به معرفی همین چارچوب پرداخته‌‏ام. پیش‌فرض اصلی من در  این کتاب آن بود که اصولاً در تمام مطالعاتی که بر روی تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه در ایران انجام‌ شده، چارچوب منسجم نظری-روش‌شناختی مورد استفاده قرار نگرفته است».

چارچوبی که در فصل ششم کتاب ارائه شده است حاصل تلفیق دو استراتژی نظری و دو استراتژی متدولوژیک است. ادعای  صمیم این است که این تلفیق توانسته است چارچوبی منحصر به فرد برای مطالعه بر روی تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی به وجود آورد.

کتاب شامل شش فصل به‌همراه پیشگفتاری در ابتدا و پس گفتاری در انتهاست. در پیشگفتار کتاب سعی شده بنیادها در مطالعه‌‏ی دانشگاه در ایران به بحث گذاشته شود.

نویسنده معتقد است: در پیشگفتار بیشتر به دغدغه‌ها و مسئله اصلی‏‌ای پرداخته‌‏ام که من را به سمت یک پژوهش تاریخی-انتقادی بر روی دانشگاه ایرانی سوق داد. در این بخش ادعای بزرگ‌تری طرح کرده‌‏ام که لزوماً قرار نیست تمام جوانب آن در این کتاب کاوش شود. آن ادعا این است که مطالعه‏ دانشگاه ایرانی به‌عنوان شکلی منحصربه‌فرد از مناسبات جمعی در ایران، این فرصت را به ما می‌دهد که تاریخ مدرن شدن ایران را به نحوی متفاوت روایت کنیم.

از ادعاهای دیگری که در این کتاب طرح شده نقد این دیدگاه است که دانشگاه تهران ادامه منطقی مدارس عالی نوین در ایران است. نویسنده می‌گوید «سعی کرده‌ام در این ادعا مناقشه کنم و بگویم که دانشگاه تهران واقعیت و هویت به‌غایت متفاوتی از مدارس عالی نوین دارد. هویت دانشگاه مدرن در ایران با آن چیزی که مدارس عالی نوین مدعی آن بودند متفاوت است». ادعای اصلی در این کتاب که در همان پیشگفتار از آن صحبت شده آن است که چون دانشگاه ایرانی تنها نمونه‏ مناسبات جامعوی (Societal) در ایران است و تولید و مصرف فرهنگی نیز اصطلاحات تیپیکال توصیف مناسبات در جامعه هستند، ما در بیرون از دانشگاه نباید به دنبال شکل‏‌گیری کامل فرآیند تولید و مصرف فرهنگی باشیم. احتمالاً در دانشگاه است که تولید و مصرف به معنای آرمانی‌ و نزدیک به نمونه جامعوی آن رخ می‌دهد.

نویسنده در فصل اول به توضیح این نکته‏‌ی تئوریک می‏‌پردازد که مفاهیم تولید و مصرف فرهنگی از یک دوره تاریخی خاص به ابزاری با اهمیت برای توصیف مناسبات انسانی تبدیل شده‌‏اند.

در همین بخش به توضیح دوگانه‌ی شهر تاریخی/ شهر جدید پرداخته‌‏است.  نویسنده معتقد است، تولید و مصرف توضیح‌دهنده مناسبات در شهر جدید است. شهر تاریخی شهری است که انسان ایده‌آل در آن انسان سیاسی است، اما شهر جدید شهر انسان اقتصادی است. یعنی انسان بازار یا به تعبیری «بورژوا»، به همین دلیل در بخش پنجم فصل اول، بورژوازی را به‌عنوان شخصیت اصلی مناسبات تولیدی و مصرفی تعریف کرده‌ است.

در فصل دوم صمیم به دانشگاه مدرن اشاره می‌کند دانشگاهی که در آن همه‌چیز به کالا و سرمایه تبدیل می‌شود. در این فصل سعی شده دانشگاه مدرن از منظر اقتصاد سیاسی نقد شود. در بخش اول فصل سوم، این بحث کاملا توضیح داده شده که دانشگاه مدرن مبتنی بر پیش‏‌فرض‌‏های اقتصاد سیاسی، چگونه عمل می‌کند و چه چیزی می‌سازد. تولید و مصرف در دانشگاه مدرن تولید و مصرف چیست و چه نسبتی با پول موجود در بازار دارد. دو بخش دیگر فصل سوم کاملاً مربوط به ایران است. اینکه دانشگاه ایرانی چه نسبتی با تأسیس دولت بوروکراتیک در ایران داشته و چه نسبتی با تحولات بازار برقرار می‏‌کند.

در فصل چهارم پارادایم‌های نظری‌‏ای معرفی شده است که در مطالعه تولید و مصرف فرهنگی مشهورند و رواج دارند.‌ ادعای نویسنده این است که  کتاب مورد بحث نخستین کاری است که سعی می‌کند تمام این پارادایم‌ها را در یک دسته‌بندی نوآورانه معرفی و نقد کند. در انتهای این فصل هم به این بحث که آیا این پارادایم‌ها به کار مطالعه تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه می‌آیند یا نه؟ پرداخته شده است.

نویسنده در فصل پنجم منتخبی از همه پژوهش‌های شاخص که در ایران روی تولید و مصرف فرهنگی انجام‌ شده را نقد می‏‌کند.

کتاب «تولید و مصرف فرهنگی در دانشگاه ایرانی؛ درآمدی تاریخی-انتقادی» تالیف رضا صمیم به همت انتشارات پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم در ۲۴۵ صفحه و با شمارگان ۱۰۰۰ نسخه با قیمت ۱۳ هزار تومان منتشر و روانه بازار نشر شده است.

علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به مراکز فروش زیر این کتاب را تهیه کنند؛
دفتر فروش پژوهشکده: خیابان پاسداران، خیابان شهید مومن‌نژاد (گلستان اول)، شماره ۱۲۴، تلفن: ۲۲۵۷۰۷۷۷، ۲۲۵۷۰۶۶۶، داخلی ۲۰۹
انتشارات بازرگانی (کتاب مهربان): تهران، خیابان انقلاب، روبه‌روی سینما بهمن، جنب انتشارات آگاه، تلفن: ۶۶۴۶۳۱۰۲
انتشارات آگاه: تهران، خیابان انقلاب، نرسیده به بازارچه کتاب، تلفن: ۶۶۴۰۹۳۲
انتشارات مولی: تهران، خیابان انقلاب، نرسیده به میدان انقلاب، شماره ۱۱۵۸، تلفن: ۶۶۴۰۹۲۴۳
کتابفروشی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران: تهران، پل گیشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تلفن: ۶۱۱۱۷۹۵۲