ششمین نشست ملی «زنان در آموزش عالی» با نگاهی به دانشگاه بیرجند برگزار شد

ششمین نشست ملی گروه مطالعات زنان موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با عنوان «زنان در آموزش عالی با نگاهی به دانشگاه بیرجند» در همکاری با دفتر مشاور وزیر علوم در امور زنان و خانواده برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در ابتدای این نشست که سه شنبه ۱۹ بهمن ماه به میزبانی دکتر خدیجه کشاورز، استادیار جامعه شناسی و مدیر گروه مطالعات زنان مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی برگزار شد،  دکتر فائزه رحمانی، مشاور وزیر علوم در امور زنان و خانواده و دانشیار مهندسی هسته‌ای دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی در خصوص علت انتخاب دانشگاه بیرجند برای گفت‌وگو با زنان عضو هیئت علمی گفت: دانشگاه بیرجند از دانشگاههای نه چندان بزرگ و در عین حال رو به توسعه کشور است که به دلیل شرایط جغرافیایی، نقش ویژه ای در توسعه فرهنگی جنوب شرق کشور دارد.

وی با اشاره به پنج دوره قبلی برگزاری این سلسله‌ها و آگاهی از نظرات زنان عضو هیئت علمی دانشگاه‌های مختلف کشور گفت:  مصالحه کار و زندگی از اصلی‌ترین دغدغه‌های زنان عضو هیئت علمی در کشور و حتی در سطح دنیاست که لازم است به آن پرداخته شود.

در ادامه، دکتر حمیده دباغی، استادیار گروه مطالعات زنان دانشگاه علامه طباطبائی به ارائه یافته های تحقیق خود در زمینه وضعیت زنان عضو هیئت علمی و مشکلات آنها  پرداخت و گفت: در این تحقیق که در قالب مصاحبه نیمه عمیق نیمه ساختارمند انجام شده با ۲۶ تن از زنان عضو هیات علمی دانشگاه های علامه طباطبائی و تهران و چند پژوهشگاه درباره ماهیت شغل عضو هیئت علمی، مزایا و مشکلات این حرفه برای زنان شاغل خصوصا تعارضاتی که بین کار و زندگی خانوادگی ایجاد می‌کند و استراتژی های مصالحه بین کار و زندگی خانوادگی مصاحبه شده است.

وی خاطرنشان کرد: طبق آمار سال ۹۴ نسبت زنان عضو هیئت علمی زن به کل اعضای هیئت علمی ۱۵٫۲۳ درصد و نسبت زنان دارای مرتبه استاد تمامی ۵٫۷ درصد است که نشان می‌دهد زنان با سختی‌های بسیار و خیلی کم به استادی می رسند.

دباغی در خصوص مشخصات گروه مورد بررسی گفت:  از جمعیت مورد بررسی ۳۶ درصد در گروه سنی

۳۰ تا ۳۹ سال، ۴۸ درصد در گروه سنی ۴۰ تا ۴۹ سال و بقیه در گروه سنی ۵۰ تا ۵۹ سال بودند.

در ابتدای کار قرار بود فقط با خانم های متاهل دارای فرزند مصاحبه کنم ولی بعدا متوجه شدم که اساسا مجرد بودن و فرزند نداشتن در برخی اعضای هیئت علمی امری خودخواسته برای مصالحه بین کار و زندگی است.

براساس ۱۶ درصد زنان مورد بررسی مجرد، هشت درصد متاهل و بدون فرزند،  ۲۰ درصد دارای یک فرزند، ۵۲ درصد دارای دو فرزند و چهار درصد دارای بیش از دو فرزند بودند.

عضو هیئت علمی گروه مطالعات زنان دانشگاه علامه طباطبائی خاطرنشان کرد: از منظر زنان عضو هیئت علمی، پویایی شغل، به روز بودن و برخورداری از جایگاه اجتماعی، مدیریت زمان و شناوری زمان کار و انعطاف‌پذیری آن از مهمترین مزایای شغل هیئت علمی و استرس زیاد، فشار زمانی و عدم زمان محوری، وظیفه محوری و نبود روز مضاعف برای زنان، سختی شغل،  تنیدگی آن با زندگی و ماهیت مهاجم این شغل به عرصه زندگی و نگاه مردسالارانه‌ای که در این شغل حاکم است از مشکلات عضو هیئت علمی بودن است.

وی با بیان این که در صورت همسویی انتظارات نقشی در حوزه خانواده و کار با حل  تعارضات در کار، تعارضات در خانواده هم حل می شود ولی اگر انتظارات نقشی متقاوت باشند، بار نقشی افزون پیش می آید، اظهار داشت: یکی از مهمترین تعارض ها، تعارض با همسر است. البته در مواردی که همسر خودش عضو هیئت علمی است تعارض کمتر است البته نمی توانم نتیجه کلی بگیرم ولی در میدان تحقیق من این طور بود.

همسران زنان عضو هیئت علمی – چه عضو هیئت علمی باشند و چه نباشند – معمولا از کوتاهی همسران در انجام امور خانه گله ندارند و سعی می کنند با ترفندهایی آن را حل کنند ولی وقتی وظیفه نگهداری از فرزند مطرح می شود حتی همسرانی که خودشان هیات علمی هستند کلا کار را به مادر واگذار می کنند.

دباغی با اشاره به تعارض با خود به عنوان مشکل دیگری که زنان عضو هیئت علمی با آن مواجهند، گفت: یکی از ویژگی های تعارض با خود جایی است که زنان بین اولویتها سرگردان می شوند مثلا زنی که دوست دارد در محل کارش آراسته باشد و آرایش بکند ولی به دلیل کدهای پوششی که برای زنان تعریف شده این امکان را ندارد. یکی از تعارض‌های مهم دیگر، تعارض با فرزند است. خستگی مفرط مانع از مادرانگی شاداب در کنار فرزند می شود. بحث دیگر هم مادری کنترلگر است که زنان عضو هیئت علمی به دلیل شغلشان پیدا می کنند.

وی افزود: تعارض کار با وظایف خویشاوندی و عذاب وجدان بابت این که نکند برای خانواده خود و همسرش کم می گذارد از دیگر مشکلات زنان عضو هیئت علمی است.

دباغی با بیان این که در انتخاب بین کار و زندگی، کسانی که فقط یک گزینه را انتخاب می‌کنند و به گزینه دیگر اهمیت چندانی نمی‌دهند معمولا هزینه اجتماعی زیادی  می‌پردازند، اظهار داشت: گروهی از زنان فقط کار را انتخاب می کنند و نگاه آنها به خانواده مینی مالیستی (حداقلی)  است، دسته دیگر کسانی هستند که به تعبیر بر گرفته از نظریه دورکیم، خودکشی دیگرخواهانه می کنند یعنی کاملا از زندگی و سلامت خود می‌گذارند و به خیال خود به نوعی فداکاری مقدس برای خانواده دست می زنند. خانم عضو هیات علمی که تمام و کمال، خانواده را انتخاب می‌کند، دچار ترس از داغ ننگ می شود و می ترسد دیگران او را متهم به کم کاری کنند و حتی به او می گویند «شما که وقت نداشتی به کار هیئت علمی برسی، چرا جای فرد دیگری را تنگ کردی؟ » در مقابل کسانی هم که خانواده را به حداقل می رسانند، اگرچه دانشگاه آنها را با آغوش باز می‌پذیرد ولی به عنوان زنی که مادری – انتخابی که از قبل جامعه برای زن کرده – را فراموش می‌کند هزینه اجتماعی زیادی می‌پردازد.

وی خاطرنشان کرد: تیپ دیگر زنان عضو هیئت علمی، گروه  بهره‌مند از «سرمایه داری حمایتگری» هستند یعنی افرادی که هم اعضای خانواده و هم همکاران از او حمایت می کنند. تیپ دیگر گروه به اصطلاح  خودتعلیق هستند یعنی شخص همیشه بخشی از خود را نادیده بگیرد که برخی از خانم ها از این استراتژی استفاده می کنند. تحلیل من این است که دو تیپی که در دو سرحد انتخاب خود را کرده اند هزینه اجتماعی را داده اند ولی دو تیپی که در بین این دو هستند از انتخاب کردن طفره رفته اند چون نمی خواهند برچسب بخورند. گروه خودتعلیق، زیگزاگی عمل می کنند یعنی موقع فرزندآوری کار را کم رنگ می‌کنند و وقتی که می خواهند ترفیع بگیرند وظیفه خانوادگی را کم رنگ می‌کنند.

عضو هیئت علمی گروه مطالعات زنان دانشگاه علامه طباطبائی در پایان با بیان این که شغل هیئت علمی در نظام آموزش عالی ما، تعریفی مردانه و حتی جوانانه دارد و زنانگی و مادری دیده نشده است در ارائه راهکارهای پیشنهادهای خود برای حل مشکلات زنان عضو هیئت علمی خطاب به دکتر رحمانی گفت: معتقد به تبعیض یک طرفه به نفع زنان عضو هیئت علمی که باعث می‌شود نقدهایی به ما وارد شود نیستم بلکه مصالحه براساس شرایط را پیشنهاد می‌کنم. راهکاری که خیلی می‌تواند به نومادران کمک کند، دورکاری است که در شرایط کرونا اجبارا آن را تجربه کردیم.

وی با اشاره به شباهت بارداری با دوره سربازی از لحاظ  تجربه دلهره آوری که فرد پشت سر می‌گذارد، گفت: در حال حاضر به ازای خدمت سربازی یک پایه علمی به آقایان عضو هیئت علمی داده می شود نمی‌گویم به ازای هر فرزند یک پایه علمی داده شود چون فرزندآوری هم مثل سربازی، کار علمی نیست. فقط درخواست دارم ارفاقی در جمع بندی امتیازات به مادران عضو هیئت علمی بشود و در بعضی حوزه ها، امتیازها را در تعلیق بگذارید.

در ادامه این نشست برخط (آنلاین)، دکتر هما مالکی، استادیار مهندسی نساجی گروه فرش دانشگاه بیرجند و مشاور رئیس دانشگاه در امور بانوان و خانواده به ارائه گزارشی در خصوص وضعیت زنان در این دانشگاه و ارائه دیدگاه‌های خود در زمینه حل مشکلات زنان عضو هیئت علمی پرداخت و گفت: دانشگاه بیرجند دارای ۵۶ نفر عضو هیات علمی زن است که پنج نفر در مرتبه استاد تمامی،۱۱ نفر در مرتبه دانشیاری، ۳۳ نفر در مرتبه استادیار و هفت نفر در مرتبه مربی هستند. از بین دانشجویان دختر این دانشگاه ۷۴ درصد دانشجویان دختر در مقطع کارشناسی، ۲۲ درصد در مقطع کارشناسی ارشد و چهار درصد در مقطع دکتری تحصیل می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: در تمام دانشکده‌ها به جز دانشکده مهندسی تعداد دانشجویان دختر بیشتر است و حتی در برخی دانشکده‌ها مثل هنر تعداد دانشجویان دختر غالب است.

دکتر مالکی در ادامه با ارائه گزارشی از فعالیتهای حوزه زنان در معاونت‌های مختلف دانشگاه به بیان شرایط فرهنگی و اجتماعی زنان در بیرجند پرداخت و گفت: شهر بیرجند دارای زیربنای فرهنگی و آموزشی خوبی است و از لحاظ تاریخی هم دومین مدرسه در ایران – بعد از مدرسه دارالفنون – در این شهر تاسیس شده است. مسوولان مدرسه شوکتیه بیرجند برای تشویق خانواده‌ها به فرستادن دخترانشان به مدرسه  اعلام کرده بودند که دانش آموزان دختر را پس از پایان تحصیل در این مدرسه استخدام می‌کنند و خانواده ها هم به صورت خودجوش دختران خود را به مدرسه می‌فرستادند؛ لذا خیلی از تابوهایی که در مورد تحصیل دختران در مناطق دیگر وجود دارد از خیلی وقت پیش در این شهر شکسته شده است.

وی خاطرنشان کرد: این زیربنای قوی آموزشی و فرهنگی باعث شده خانواده‌های بیرجندی نه فقط در برابر آموزش فرزندان دختر خود مانعی ایجاد نکنند که برعکس بیشترین سرمایه گذاری روی فرزندانشان در حوزه آموزش باشد. بر این اساس انتظار می رود دانشگاه بیرجند با توجه به زیرساختهای موجود به جایگاه شایسته خود برسد و جزو دانشگاه های برخوردار باشد. ۱:۱۷ تا ۱:۵۲

در ادامه، دکتر مرضیه ثاقب‌جو، استاد فیزیولوژی ورزشی دانشکده تربیت بدنی و علوم ورزشی دانشگاه بیرجند هم گفت:  گاهی مساوی در نظر گرفتن نوعی بی عدالتی است. در تدوین آیین‌نامه‌ها و قوانین زنان چه قدر نقش دارند؟ آیا درست است که قانون را مردان بدون توجه به دنیای زنان برای هر دو جنس بنویسند؟

وی افزود: متاسفانه در حال حاضر تناسبی بین سهم زنان در هیات علمی دانشگاه‌ها و پست‌های مدیریتی وجود ندارد. در حالی که زنانی که پست‌های مدیریتی را پذیرفته‌اند شایستگی لازم را دارند و اگر مشکلی هست به مسائل فرهنگی بر می‌گردد. به نظر من لازم است دوره‌هایی برای آشنایی زنان با حقوقشان برگزار شود و در کنار آن برابری حقوق زن و مرد را از کودکی به دختران و پسران آموزش دهیم.

ثاقب‌جو با ابراز تاسف از این که  مساله فرزند آوری زنان عضو هیئت علمی در آیین‌نامه ها دیده نشده است، اظهار داشت: باید با ظرافت بسیار درخواست‌های خود را مطرح کنیم تا تصور نشود در جایگاه ضعیفتری قرار دادیم و با عملکرد کمتر، مطالبه های برابر داریم. در هر حال، امتیازات باید براساس شایستگی های افراد داده شود. در مورد مدت زمان بارداری هم می‌شود مشابه دوره سربازی آقایان عمل کرد. در بحث ارتقا اگر نمی‌شود دوره فرزند آوری را در بند پژوهش گنجاند ولی مثلا  در بند فرهنگی یا اجتماعی می‌توان بارداری زنان را در نظر گرفت خصوصا این که مقام معظم رهبری بر فرزندآوری تاکید دارند و باید طوری باشد که زنان بدون نگرانی از ارتقای شغلی بتوانند فرزندآوری کنند.

وی در ادامه به مشکلات ویژه همسران عضو هیئت علمی پرداخت و گفت: گاهی می بینیم که به زن و شوهری که هر دو عضو هیت علمی هستند و کار پژوهشی مشترکی دارند به دید منفی نگاه می شود و این شائبه مطرح می شود که یکی از همسران کار کرده و نام دیگری را هم در مقاله آورده است. در حالی که چنین مطالبی دور از شان اعضای هیئت علمی است و در آیین نامه ها هم ممنوعیتی در این زمینه وجود ندارد با این حال در جلسات ارتقاء دیده‌ام که به این گروه از اعضای هیئت علمی توصیه می شود که برای ارتقای مرتبه بعدی بهتر است این قبیل پژوهش‌ها را نداشته باشند که در تعارض با تاکیداتی است که در مورد خانواده می‌شود و اساسا در شرایطی که زمینه پژوهشی مشترک است نباید این موارد مانع اعطای امتیازات پژوهشگران شود.

ثاقب‌جو تصریح کرد: در بحث استخدام هم به عنوان عضو هیات علمی مواردی را دیده ام که با وجود امتیاز برابر بین دو داوطلب زن و مرد با این استدلال که مرد نان آور خانواده است حق داوطلب زن پایمال شده و اگر زن و شوهری برای استخدام مراجعه کنند دانشگاه ها اکراه دارند و اولویت را هم به مرد می‌دهند.

در ادامه، دکتر عاطفه آجری آیسک، استادیار حقوق خصوصی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند هم به بیان برخی دغدغه های بانوان دانشگاهی درباره مسائل شغلی و حقوق آنها پرداخت و گفت: در قوانین ملی و بین‌المللی بر عدم تبعیض جنسیتی شغلی و حق بهره‌مندی زنان از امنیت شغلی تاکید شده است.  با توجه به این که مرخصی زایمان باعث اختلال در فعالیت پژوهشی و  روند ترفیع پایه زنان می‌شود، این مساله امنیت شغلی اعضای هیات علمی پیمانی را که تمدید قراردادشان منوط به کسب پایه و ارتقای آن هاست تهدید می‌کند. موضوع دیگر اختلاف نظری است که در بحث پرداخت حقوق و مزایای دوره مرخصی زایمان بین دانشگاه ها و صندوق تامین اجتماعی وجود دارد. یکی از مشکلات مشمولان بیمه تامین اجتماعی که عمدتا پیمانی هستند این است که صندوق تامین اجتماعی تاکید دارد که طبق قانون، حقوق و مزایای مرخصی زایمان کارکنان زن باید توسط سازمان متبوعشان پرداخت شود که با توجه به خودداری برخی دانشگاه‌ها از آن مشکلاتی برای زنان دانشگاهی در برخی دانشگاه‌ها ایجاد شده است به طوری که اساسا برخی اعضای هیئت علمی زن برجیح می‌دهند برای مواجه نشدن با این مشکلات اساسا از مرخصی زایمان استفاده نکنند.

وی با تاکید بر این که در دانشگاه بیرجند این مشکل وجود ندارد درباره علت بروز این ناهماهنگی و مشکل گفت: طبق رای وحدت رویه ای که در این زمینه در دیوان عدالت اداری داریم دستگاه های دولتی ملزم هستند حقوق و مزایای شاغلانی را که از مرخصی زایمان استفاده می کنند پرداخت کنند و تامین اجتماعی چنین تکلیفی ندارد. با این حال دانشگاه ها به قوانینی استناد می کنند که براساس آن دانشگاه ها از قوانینی که دستگاه های دولتی را ملزم به پرداخت حقوق و مزایای دوره مرخصی زایمان کرده مستثنی کرده است.

استادیار حقوق خصوصی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه بیرجند خاطرنشان کرد: موضوع دیگر، اختصاص حق عائله مندی به بانوان شاغل است. طبق بند ۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری، کارمندان زنی که دارای همسر نیستند یا همسرشان معلول و از کار افتاده کلی است و خود به تنهایی متکفل هزینه فرزندان است از مزایای کمک هزینه عائله‌مندی بهره‌مند می‌شوند. به نظر می رسد این بند خانم‌های مجرد را هم شامل می‌شود و در بعضی دستگاه ها مثل آموزش و پرورش هم حق عائله‌مندی به کارمندان زن مجرد تعلق می‌گرفت تا این که در سال ۹۶  دیوان عدالت اداری رای بر این داد که مراد مقنن از زنان فاقد همسر کسانی است که قبلا همسر داشته اند و بعد به دلیل طلاق یا فوت همسر خود را از دست داده‌اند لذا پرداخت حق عائله‌مندی به زنان مجرد قطع شد و تنها به زنانی که قبلا ازدواج کرده‌اند تعلق گرفت با این حال چون دانشگاه‌ها از قانون  مدیریت خدمات کشوری مستثنی هستند بهتر است اختصاص حق عائله‌مندی به این گروه از زنان در هیات امنای دانشگاه ها تصویب شود.

وی خاطرنشان کرد: درست است که رفع برخی از این دغدغه ها قانونا در صلاحیت وزارت علوم نیست ولی طرح این موضوعات و افزایش آگاهی حقوقی زنان، باعث مطالبه‌گری شده و قانون‌گذاران را مجبور به تغییر قانون می‌کند.

سخنران پایانی این نشست هم دکتر سیده عاطفه حسینی، دانشیار بیماری شناسی گیاهی – ویروس شناسی گروه آموزشی گیاه پزشکی دانشگاه بیرجند بود که با طرح این سوال که چرا زنان دانشگاهی، اثربخشی کافی در جامعه ندارند، گفت:  چهار فاکتور اثرگذاری انسان، دستیابی کافی به تعلیم و تربیت، وضعیت سلامتی، شاخص‌های قانونی در اشتغال، ازدواج و حقوق اجتماعی و تعداد زنان در قدرت است.  در مورد فاکتور اول باید گفت علی رغم افزایش دسترسی به دانشگاه ها و تعداد زیاد دانشجویان دختر، هنوز ضریب جنسیتی در بسیاری رشته ها در کنکور اعمال می شود به طوری که تا ۵۰ درصد ظرفیت بعضی رشته ها توسط پسران پر نشود ۵۰ درصد دیگر را نمی گیرند، مساله دیگر، سرمایه گذاری کمتر برخی خانواده ها روی دختران است.

وی گفت: از لحاظ فاکتور سلامت هم متاسفانه نرخ مشکلات روانی مثل افسردگی در زنان بالاست که یکی از دلایل آن مسوولیتهای زیاد زنان است و این که یک زن خود را اولویت آخر در خانواده تلقی می‌کند و اگر جایی به خودش اهمیت می‌دهد عذاب وجدان می‌گیرد. از طرف دیگر از لحاظ حقوق اجتماعی زنان هم مشکلات زیادی داریم به طوری که یک زن عضو هیئت علمی هم بدون اذن همسر اجازه خروج از کشور و حتی اشتغال را ندارد. نکته دیگر عدم حضور زنان در روند قانون گذاری، تعداد کم زنان در مجلس و اثرگذاری پایین نمایندگان زن و استخدام های گزینشی براساس جنسیت است.

حسینی خاطرنشان کرد: به عنوان زنان شاغل در آموزش عالی باید آموزش و پرورش را نسبت به اهمیت فرهنگ‌سازی توجیه کنیم به طوری که پسرها از کودکی به جایگاه و ارزش و منزلت زنان واقف شوند.

کمک به افزایش توانمندی‌های زنان و اعزام بیشتر آنها به فرصتهای مطالعاتی و ورود بیشتر زنان در راه‌اندازی گفتمان های بین سازمانی و رفع مشکلات در حوزه های مختلف و بلاخره تقویت روحیه ارزشمندی و خودباوری در زنان در افزایش اثربخشی زنان دانشگاهی مؤثر است.

دسته بندی: اخباراخبار علمیاخبار همایش‌هاتازه‌هاگفت‌و گونشست

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *