شعار “علم برای جامعه و با جامعه” در روز جهانی علم امسال، ضرورت توجه به مسئولیت اجتماعی دانشگاه را دوچندان کرده است

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، دکتر حسین میرزائی که امروز سه‌شنبه به مناسبت «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه»مهمان برنامه تلویزیونی طلوع شبکه ۴ بود در ابتدا به روند طی شده در حوزه توسعه آموزش در کشور پرداخت و گفت: در قانون پایه آموزش که در سال ۱۲۹۰ هجری شمسی یعنی حدود ۱۱۰ سال پیش تصویب شد، مقرر شده بود که تمام ایرانیان بالای هفت سال باید دوره آموزش ابتدایی اجباری را طی کنند. آمارها نشان می‌دهد در سال ۱۳۰۱ شمار دانش‌ آموزان کشور ۴۵ هزار نفر – حدود نیم درصد جمعیت کشور – و این رقم به ۱۳۶ هزار نفر در سال ۱۳۰۸ رسیده بوده که تا سال ۱۳۲۵ به ۳۲۰ هزار نفر افزایش یافته است. اگر این آمار را امروز با جمعیت ۱۴ میلیونی دانش‌آموزان کشور که حدود ۱۷ درصد از کل جمعیت را شامل می‌شود، مقایسه کنیم، فاصله علم‌آموزی در سده اخیر را متوجه می‌شویم.

 

وی خاطرنشان کرد: با بررسی سیر آمار جمعیت دانشجویی کشور هم می بینیم که شمار دانشجویان دانشگاه تهران از تعداد هزار و ۲۴ نفر در بدو تاسیس در ۱۳۱۳ به دو هزار نفر در سال ۱۳۲۰ رسیده بود. شمار دانشجویان کل کشور هم در آن سال تنها حدود سه هزار نفر بوده و در سال ۱۳۵۵ به ۱۵۰ هزار نفر افزایش یافته است. در سال تحصیلی پیشین این رقم به سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر دانشجویان فعلی – که چند سال پیش به دلیل هرم جمعیتی متفاوت به چهار میلیون و ۸۰۰ هزار نفر هم رسیده بود – مقایسه کنیم، شاهد رشد کمی قابل توجهی هستیم. درست است که کمیت همه چیز نیست ولی به هر حال نمی توان منکر تاثیرات مثبت این رشد شد که حرکتی رو به جلو را طی یک سده اخیر در حوزه علم و فناوری کشور رقم زده است. عملأ هم می‌بینیم که به رغم همه مسائل و مشکلات، خانواده‌های ایرانی تاکید ویژه‌ای بر آموزش و علم‌اندوزی دارند و سهم قابل توجهی از سبد خانوارها به آموزش اختصاص داده می‌شود.
رییس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تصریح کرد: در کنار این رشد کمی خصوصاً در چند سال اخیر شاهد توجه ویژه به کیفیت آموزش عالی هستیم و تلاش شده همگام با رویکردهای حاکم بر آموزش عالی و دانشگاه‌های دنیا از رویکرد آموزش محور به پژوهش محور سوق پیدا کنیم. رویکردهای متاخر هم متمرکز بر مسئولیت اجتماعی دانشگاه است که اتفاقاً کاملأ همسو با شعار امسال روز جهانی «علم در خدمت صلح و توسعه» یعنی «علم برای جامعه و با جامعه» است در اولویت قرار گیرد.
وی خاطرنشان کرد: بحث مسئولیت اجتماعی که از رویکردهای حاکم بر دانشگاه‌های دنیاست به عنوان یکی از سه شعار و محور اصلی فعالیت مورد توجه دانشگاه‌های مهم ما از جمله دانشگاه تهران به عنوان نماد آموزش عالی ایران قرار دارد. در روزگار جدید که با توسعه فضای مجازی و سهولت دسترسی به منابع علمی، حیطه علم و آموزش بسیار فراتر از دانشگاه ها است، کارویژه دانشگاه‌ها که یاددهی و انتقال دانش بوده، با چالش جدی مواجه شده و در فضای جدید، اهمیت مسئولیت اجتماعی در دانشگاه‌ها بسیار پررنگ تر شده است به طوری که شرط بقای دانشگاه این است که بتواند خود را در خدمت جامعه بازآرایی کند و خواندن کتاب مسئولیت دانشگاه را که توسط مؤسسه منتشر شده است، توصیه می کنم.
دانشیار جامعه شناسی دانشگاه تهران در ادامه در پاسخ به این سوال که چه ارتباطی بین دانشگاه و توسعه وجود دارد و کدام یک پیش نیاز دیگری است، گفت: دانشگاه و توسعه رابطه‌ای دوسویه دارند. در تئوری‌های کلاسیک توسعه، خصوصاً بر آموزش، ارتباطات (رسانه) و شهرنشینی تاکید شده که هر چند از لحاظ علمی نمی‌توان رسیدن به توسعه را به این سه مقوله محدود کرد ولی تجربه جهانی نشان از اهمیت پرداختن به آنها دارد و مشخصاً باید این ارتباط ارگانیک را بین دانشگاه و جامعه برقرار کرد.
دکتر میرزائی در تبیین این بحث به مفهوم آمایش سرزمین و در ذیل آن آمایش آموزش عالی و ضرورت توجه به مختصات و ظرفیت‌های سرزمینی اشاره کرد و گفت: اگر بحث آمایش سرزمین را به استان‌ها تقلیل دهیم طبیعی است که دانشگاه‌ها باید با متناسب با ظرفیت های متفاوت هر استان توسعه پیدا نکنند و نمی‌توان با نسخه‌ای واحد، رشته‌ها را در تمام دانشگاه‌های علمی کشور دایر کرد و روشن است که مثلأ دانشگاه استان یا شهری که معدن‌خیز است باید قطب آموزش معدن کشور باشد ولاغیر.

وی با تاکید بر اینکه هر چه دانشگاه‌ها به اقتضائات و شرایط محیطی خود توجه کنند، کارایی خود را اثبات کرده‌اند، اظهار داشت: اگر بود و نبود دانشگاهی در یک منطقه فرقی نکند، دلیلی هم بر وجود آن نیست و در واقع بحث ارتباط دانشگاه و صنعت هم که تاکید بسیاری زیادی بر آن می شود، ذیل ارتباط دانشگاه و جامعه و با توجه به مباحثی مثل آمایش سرزمین، تعریف و محقق می‌شود. امیدواریم با توجه به مقوله آمایش آموزش عالی و تناسب رشته‌ها با نیازها و اقتضائات منطقه‌ای، این وضعیت اصلاح شود.

وی در عین حال تاکید کرد که توجه به مشکلات صنعت و تجاری‌سازی و تولید ثروت در دانشگاه‌ها در عین اهمیتی که دارد، نباید اصل و شاکله هویت دانشگاه تلقی شود و فرهنگ و شخصیت آکادمیک فراموش شود.
رییس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی خاطرنشان کرد: در همین ارتباط کتابی با عنوان نگاه انتقادی به دانشگاه هاروارد توسط مؤسسه منتشر شده که بسیار هم مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده کتاب که رییس اسبق کالج هاروارد است تاکید دارد که شاکله هر دانشگاه را شخصیت دانشگاهی و هنجارهای آکادمیک آن شکل می دهد و دانشگاهی که صرفاً به دنبال مارکتینگ و خلق ثروت باشد نمی‌تواند تصویری مناسب از دانشگاه مطلوب را ارائه دهد.
دکتر میرزائی با اشاره به حدیثی از پیامبر اکرم (ص) که فرمودند «اگر دانش در ثریا هم باشد، مردمانی از پارس به آن دست می‌‌یابند» گفت: با توجه به جایگاه ویژه علم در حوزه فرهنگ و تمدنی ایران و اهمیتی که فی‌النفسه برای علم و شخصیت فرهنگی قائل است، اهمیت توجه به جنبه‌‌های فرهنگی در دانشگاه‌های ما را دوچندان می‌کند و باید توجه داشت که پرداختن به تجاری‌سازی و تولید ثروت نباید عنصر اساسی در هویت دانشگاه تلقی شود؛ بلکه به عنوان یکی از ویژگی‌های اصلی آن است.
وی در ادامه با اشاره به نقش علم در تحقق صلح به عنوان دومین محور مورد توجه در نامگذاری دهم نوامبر به عنوان روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه توسط سازمان ملل بر ضرورت گسترش و تعمیق فرهنگ مدارا و همزیستی در سطح ملی و بین‌المللی تاکید کرد و گفت: صلح چه در ساحت سرزمینی ما – با توجه به تنوع قومیت‌ها، مذاهب و فرهنگ‌ها در داخل کشور – و چه در سطح فراسرزمینی و مناسبات جهانی باید به عنوان یک اصل اساسی تلقی شود. در عصر جدید امکان زیست انفرادی برای افراد و کشورها وجود ندارد و باید با دنیا تعامل داشته باشیم و در عین حال که حفظ کرامت و استقلال ما به عنوان اصل اساسی مطرح است اما رویکرد ما باید مبتنی بر تعامل و همزیستی با سایر کشورها باشد. در عرصه تعاملات بین‌المللی هم لازم است از ظرفیت‌های دیپلماسی علمی که نشان داده اتفاقاً در اوج منازعات و مسدود بودن مسیر تعامل و ارتباط می تواند روزنه‌ای برای تعامل و صلح باشد به نحو مؤثرتری استفاده کنیم.
وی در پایان خاطرنشان کرد که در این ارتباط هم کتابی با عنوان دیپلماسی علمی با همکاری شورای راهبردی روابط خارجی جمهوری اسلامی توسط مؤسسه منتشر شده که می تواند بسیار راهگشا باشد.

دسته بندی: اخباراخبار علمیتازه‌هاگفت‌و گو

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *