نشست نقد و بررسی کتاب «آموزش سواد زیست محیطی» برگزار شد

در بیست و ششمین نشست علم و جامعه، کتاب «آموزش سواد زیست محیطی» که توسط مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی منتشر شده در نشستی با حضور مهسا شیخان، یکی از دو مترجم کتاب و دکتر مهتاب پورآتشی، عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی و دکتر حسین محمودی، عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم محيطي دانشگاه شهید بهشتی- به عنوان ناقدان کتاب – نقد و بررسی شد.

 

به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در ابتدای این نشست مجازی، مهسا شیخان که با همکاری سینا باستانی، کتاب «آموزش سواد زیست محیطی: در میانه محوطه‌های دانشگاهی و برنامه‌های درسی» نوشته هیترال رینولدز را ترجمه کرده است، در بیان ضرورت ترجمه این کتاب گفت: اهمیت محیط زیست به یکی از مسائل مهم جهانی، آموزش سواد زیست محیطی را به یک الزام تبدیل کرده است. بحث سواد زیست محیطی که در دهه ۱۹۶۰ مطرح شده در کنار دانش و آگاهی، ایجاد نگرش صحیح و فعالیت مسئولانه در راستای حفظ محیط زیست را نیز مدنظر دارد.

وی با اشاره به این که تاکنون حدود ۳۰ مدل برای آموزش سواد زیست محیطی ارائه شده، گفت: با توجه به مطالعات میدانی که در جهان انجام شده و مطالعاتی که ما انجام داده‌ایم، افراد با وجود آگاهی زیست محیطی بالا، سطح مهارت پائینی در این زمینه دارند و نمی‌توانند کنش مناسبی داشته باشند.

مترجم کتاب سواد زیست محیطی با بیان این که هدف این کتاب پر کردن همین خلاء بوده است، اظهار داشت: برخلاف آنچه عنوان کتاب و عناوین فصل‌های آن نشان می‌دهد در این کتاب با یک دیالوگ جمعی بین استادان و دانشجویان مواجهیم که دانشجویان را در فرایند یادگیری و کنش زیست محیطی همزمان درگیر کرده و از این لحاظ، وجود این کتاب در ادبیات سواد زیست محیطی کشور ضروری بوده است. کلاس درس سنتی نمی تواند پاسخگوی نیاز معلمی باشد که قصد دارد دانش آموزان را با محیط زیست آشنا کند. اینجاست که این کتاب می‌تواند مدل بسیار خوبی را برای ایجاد واحدهای زیست محیطی در محیط‌های دانشگاهی و ترویج فرهنگ زیست محیطی در بین دانشگاهیان و در ادامه، گسترش آن به جامعه ارائه کند.

در ادامه، دکتر مهتاب پورآتشی، منتقد این کتاب با اشاره به اهمیت حفاظت از گنجینه گرانبهای محیط زیست و توجه به پیامدهای ناگوار استفاده غیراصولی از منابع طبیعی اظهار داشت: این کتاب درباره بعد زیست محیطی توسعه پایدار است که برای تحقق آن، نیازمند پرورش افرادی برخوردار از سواد زیست محیطی هستیم؛ سوادی که صرفاً در دانش و آگاهی نسبت به محیط زیست خلاصه نمی‌شود.

عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی با بیان این که اهمیت سواد زیست محیطی در دنیای امروز به حدی است که برخی معتقدند باید آن را در فهرست شایستگی‌های اولیه افراد برای ورود به بازار کار قرار داد، اظهار داشت: از کتاب «آموزش سواد زیست محیطی» انتظار می‌رود به این پرسش‌ها پاسخ دهد که «یک شهروند برای کسب سواد زیست محیطی، باید چه چیزهایی را فرا بگیرد و از چه طریق؟» اظهار داشت: این کتاب ۹ سال قبل (۲۰۱۰) توسط جمعی از اعضای هیئت علمی دانشگاه ایندینیا منتشر شده و از لحاظ اینکه تجارب متخصصان محیط زیست را مطرح می‌کند بسیار ارزشمند است؛ اما گردآورندگان کتاب، تعریف جامعی از سواد زیست محیطی ارائه نمی‌کنند و راهبرد و رهنمود سرراستی هم به مخاطبان نمی‌دهند و به نظر می‌رسد بیشتر تکیه‌شان بر دانش محیط زیستی بوده است در حالی که وظیفه دانشگاه‌ها فقط آموزش و پژوهش نیست و باید به دانشجوها کمک کنند که از فردگرایی خارج شوند و با تشویق و حمایت از انجمن‌های دانشجویی زیست محیطی در جهت ارتقای نگرش‌ها و مهارت‌های زیست‌محیطی‌ دانشجویان اقدام کنند.

دکتر پورآتشی در ادامه به نتایج تحقیقی که چند سال قبل برای ارزیابی و مقایسه سواد زیست محیطی دانشجویان گروه‌های مختلف تحصیلی (علوم انسانی، فنی مهندسی و کشاورزی و دامپزشکی) انجام شده اشاره کرد و گفت: در این تحقیق، دانشجویان کشاورزی و دامپزشکی به دلیل گذراندن واحدهای درسی مرتبط با محیط زیست در دانشگاه، سواد زیست محیطی بالاتری داشتند. همچنین دانشجویانی که با سمن‌ها (سازمان‌های مردم نهاد) همکاری داشتند سواد زیست محیطی بیشتری داشتند.

وی افزود: در توسعه پایدار باید سه مؤلفه اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی را در نظر گرفت؛ کتاب علیرغم اینکه داعیه توسعه پایدار دارد، اما هر جا از توسعه پایدار حرف می‌زند اغلب به بحث‌های محیط زیستی می‌پردازد و مؤلفه‌های دیگر را مطرح نمی‌کند پرسش این است که آیا توسعه پایدار و محیط زیست یکی هستند؟

عضو هیئت علمی گروه «مطالعات تطبیقی و نوآوری در آموزش عالی» مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی در عین حال با بیان این که کتاب می‌تواند راهنمای خوبی برای دانشگاه‌ها در افزایش سواد زیست محیطی باشد، اظهار داشت: در مجموع خصوصاً در فصل دوم کتاب که به آموزش‌های محیط زیستی در داخل کلاس اختصاص دارد، راهنمایی‌های خوبی ارائه شده که به نظر می‌رسد کتاب علاوه‌بر سیاستگذاران دانشگاهی برای آموزش و پرورش و مدارس هم قابل استفاده باشد.

وی در پایان تصریح کرد: با وجود ترجمه خوب کتاب از واژه‌های یکسانی در متن استفاده نشده، مثلاً در جایی از تدریس و در جای دیگر از آموزش استفاده شده است. همچنین اگر به جای «سواد زیست محیطی»، «سواد محیط زیست» ترجمه می‌شد هم درست‌تر بود. علاوه بر این خوب بود که در ابتدای کتاب مقدمه‌ای توسط مترجمان نوشته می‌شد و ضرورت‌های ترجمه کتاب و نظر مترجمان درباره آن ذکر می‌شد.

دکتر حسین محمودی، دیگر سخنران این نشست هم گفت: «آموزش سواد زیست محیطی»، کتابی خواندنی است بیشتر در آن شعفی می‌بینید که افرادی در دانشگاه به خلاقیتی رسیده‌اند و دوست داشته‌اند که آن را جار بزنند. ترجمه کتاب روان است و برای آن زحمت زیادی کشیده شده است؛ خصوصاً این که کتاب نویسندگان متعددی داشته که طبعاً لحن و لهجه متفاوتی دارند. مهمترین انتقادم از ترجمه این است که وقتی می‌نویسیم یا ترجمه می‌کنیم باید خواننده را در نظر بگیریم و از واژه‌های مغلق استفاده نکنیم البته این قبیل واژه‌ها در کتاب بسیار کم است. شخصاً معتقدم که معادل‌های پیشنهادی فرهنگستان برای واژه‌های علمی ای که سال‌ها رواج داشته‌اند، جا نمی‌افتند و ترجیح می‌دهم که از این معادل‌ها استفاده نکنم.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم محيطي دانشگاه شهید بهشتی خاطرنشان کرد: کتاب، تجربه یک کشور دیگر است که قاعدتاً مشکلات زیست محیطی متفاوتی دارند اما به هر حال بودجه‌هایی صرف تحقیقات می‌کنند که هیچ دانشگاه ایرانی چنین بودجه‌ای را ندارد و قطعاً نتایج تحقیقاتی که در کتاب آمده برای ما هم قابل استفاده است.

دکتر محمودی با اشاره به این که  سال‌هاست که بحث دانشگاه سبز در کشور مطرح شده و برنامه‌هایی هم ریخته شده ولی این اتفاق در بسیاری از دانشگاه‌ها نیفتاده است، اظهار داشت: در دانشگاه شهید بهشتی سعی کرده‌ایم اقداماتی را در این زمینه انجام بدهیم و کارهایی را هم به صورت میدانی در سطح شهر انجام داده‌ایم. در راستای مسئولیت اجتماعی دانشگاه تلاش کرده‌ایم سواد محیط زیستی را به صورت عملی به دانش آموزان یاد بدهیم و این کار را از مدارس نزدیک دانشگاه شروع کرده‌ایم.

وی گفت: بعضی مسائل زیست محیطی به دلیل ماهیتی که دارند توجه افکار عمومی را جلب می‌کنند مثلاً حفظ یوزپلنگ ایرانی از موضوعاتی است که بسیاری به آن علاقه دارند ولی مسائل مهم دیگری هم هست که مورد توجه قرار نمی‌گیرد که یکی از آنها بحث زباله‌های الکترونیک است. در این راستا با همکاری دانشجویان انیمیشن‌ها و موشن‌گرافی‌هایی را در زمینه خطرات این قبیل زباله‌ها مثل باتری تهیه کرده‌ایم و ضمن آموزش به دانش‌آموزان مدارس منطقه از آنها خواسته‌ایم باتری‌های مستعمل خود را به کانکس‌هایی که به همین منظور در نظر گرفته شده تحویل بدهند و جایزه‌ دریافت کنند.

وی افزود: یکی از مهمترین موضوعات در بحث محیط زیست حس مکان است. ما هنوز پدیده‌ای به نام زباله‌ریزی از ماشین داریم. در کار میدانی که در سطح شهر تهران انجام دادیم متوجه شدیم کشانی که این کار را انجام می‌دهند، مشکل سواد زیست محیطی ندارند، اما تعلق خاطری به مکان ندارند. مشابه این مسئله را در مسافرانی که به شمال کشور می‌روند و زباله‌های خود را در طبیعت رها می‌کنند می‌بینیم. یکی از علل این مساله در شهرهای ما این است که نظام محله را از بین برده‌ایم و شهروندان احساسی به محله خود ندارند و به تعبیری بسیاری از افراد مانند خوش‌نشین‌ها که حس تعلق نسبت به هیچ محلی ندارند، رفتار می‌کنند.

دکتر محمودی خاطرنشان کرد: وزارت علوم به دانشگاه‌های مادر اختیار داده که درصد زیادی از محتوای آموزشی خود را انتخاب می‌کنند که در این زمینه سعی کرده‌ایم در دانشگاه شهید بهشتی اقداماتی در راستای توجه به مباحث محیط زیست در برخی دروس داشته‌ایم ولی مشکل اینجاست که در دانشگاه های کوچک که عمده تکنیسین‌های صنعت نفت و معادن و … را آموزش می‌دهند چنین امکانی وجود ندارد و در شکل دادن به رویکردهای زیست محیطی در این بچه ها غفلت کرده‌ایم.

عضو هیئت علمی پژوهشکده علوم محيطي دانشگاه شهید بهشتی در پایان یکی از نکات مثبت کتاب «آموزش سواد زیست محیطی» را توجه به نقش معماری بومی در حفظ محیط زیست عنوان کرد و گفت: متأسفانه ما هویت معماری خودمان را از دست داده‌ایم و معماری‌ای بی هویت را جایگزین معماری‌ اصیلی که در شهرهایی مثل یزد بوده کرده‌ایم لذا اگر مطالب کتاب ایرانیزه شود می‌تواند درس‌های خوبی برای ما داشته باشد.

دسته بندی: اخباراخبار علمیگفت‌و گومعرفی کتاب

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *