یمنی و فراستخواه در نقد و بررسی «جستارهایی در آموزش عالی، علم و بحران کرونا در ایران»: نگاه افراطی به آموزش مجازی چاره ساز نیست/ ازعلم «مقفل» و «معطل» باید عبور کرد.

در بیست و چهارمین نشست از سلسله نشست‌های علم و جامعه مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، کتاب «جستارهایی در آموزش عالی، علم و بحران کرونا در ایران» که توسط مؤسسه تهیه و منتشر شده، مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
به گزارش روابط عمومی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی در این نشست مجازی، پس از معرفی کتاب توسط دکتر حسین میرزائی، رییس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و تدوین‌کننده کتاب، دکتر محمد یمنی ، استاد وعضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و رییس کرسی یونسکو در مدیریت، برنامه‌ریزی و تضمین کیفیت در آموزش عالی و دکتر مقصود فراستخواه، استاد وعضو هیئت علمی مؤسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی به بررسی و نقد کتاب پرداختند.

دکتر میرزائی در توضیح روند تهیه و انتشار کتاب «جستارهایی در آموزش عالی، علم و بحران کرونا در ایران» گفت: جهانی که از آغاز پاندمی کرونا با آن درگیریم، جهان دیگری است که تغییرات زیادی ناگهان بر آن تحمیل شده است و در ساحت‌های مختلف در یک وضعیت ویژه قرار داریم؛ لذا از همان آغاز بحران، این سوال به طور جدی در مؤسسه مطرح شد که چه باید کرد و ما چه می توانیم بکنیم؟ در پاسخ به این دغدغه، بررسی وضعیت آموزش عالی و علم در بحران کرونا را خدمت اساتید، طرح بحث کردم که با استقبال خوبی مواجه شد و قرار شد نظرات و دغدغه های صاحبنظران را در قالب جستارهایی با هم در میان بگذاریم.

 

وی خاطرنشان کرد: اساتید در ایام تعطیلات نوروز به تامل و تدوین جستارهای خود پرداختند و از دیدگاه های مختلف به این سوال پاسخ دادند که بحرانی که در کوران آن هستیم، آموزش عالی ایران و جهان را در چه وضعیتی قرار می دهد و آیا با تجربیات قبلی ما همانندی دارد یا بحران دیگری است که با هیچ یک از بحران های قبل قابل مقایسه نیست. از آنجا که کتاب، مستقیما به مقوله آموزش عالی می پرداخت با استقبال خوبی از سوی وزیر علوم و شورای معاونان مواجه شد و وزیر علوم مقدمه ای بر کتاب نوشتند. در تاملات، بخشنامه ها و لایحه هایی هم که در ماه های اخیر در وزارت علوم تدوین شده، بازتاب مباحث و نقطه نظرات مطرح شده در کتاب دیده می‌شود.

 

رییس مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تصریح کرد: بخشی از دغدغه ها و مباحث مطرح شده از سوی اساتید و همکاران درباره جامعه پذیری جدید و ملاحظاتی است که در سیاستگذاری‌های آموزش عالی در دوره جدید باید مدنظر قرار گیرد. در این کتاب، همچنین، ایده‌های خوبی درباره تغییرات ساختاری و زیربنایی در ساحت‌های مختلف و فضیلت‌هایی که در این جهان کرونا زده می توان جست، مطرح شده است.

 

 

دکتر محمد یمنی دوزی سرخابی هم با تبریک ارتقای ساختار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی به موسسه و تدوین کتاب «جستارهایی در آموزش عالی، علم و بحران کرونا در ایران» در بررسی برخی مباحث مطرح شده در جستارهای مختلف کتاب  اظهار داشت: از نکات مطرح شده در این کتاب، بحث دو تکه شدن آموزش عالی (آموزش عالی غیر پزشکی و علوم پزشکی)، بعد فلسفی پاندمی کرونا و نحوه رویارویی با این بحران، نقد نظام بهداشتی و ضعف مراکز تحقیقاتی بهداشتی و پزشکی کشور، ضعف تامل زمینه ای در آموزش عالی، مساله اعتماد و ضعف سرمایه اجتماعی، ضرورت گذر از سرمایه‌داری اقتصادی به سرمایه ‌داری اجتماعی از منظر جامعه‌شناسی است.

 

وی افزود: در بخشی دیگری از این جستارها، فقدان نگاه بین رشته‌ای، سیاست‌زدگی و ضعف آموزش، افزایش خشونت‌های خانگی در دوره قرنطینه خانگی، معضل مصلحت‌اندیشی و پرده‌پوشی در این حوزه، نقد و بر صداقت و بیان واقعیت‌ها در آموزش عالی و ضرورت بازنگری و تامل در برنامه های آموزشی تاکید شده است.

 

عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی خاطرنشان کرد: دکتر میرزائی هم در جستار خود، مباحث جالب و نکاتی را بیان کرده که کمتر به آنها پرداخته شده از جمله بر مدیریت اقدام مشترک در آموزش عالی و وظیفه دیده‌بانی آموزش عالی بر فرهنگ تاکید کرده و این که کرونا، صرفا مساله پزشکی نیست و رفتارهای فرهنگی، شیوه های اطلاع رسانی و عملکرد رسانه ها هم در کاهش یا افزایش اثرات آن موثر است؛ لذا در این جستار بر ضرورت تغییر رفتار در سطوح وزارتی، دانشگاه ها و دانشکده ها تاکید شده است و به خصوص بحث رهبری پداگوژیک ایشان بسیار مهم است.

 

اهمیت اخلاق عمومی، فرهنگ آموزشی و تکنولوژی بومی از دیگر نکاتی است که در جستار دکتر میرزائی بر آن تاکید شده که البته بحث تکنولوژی بومی از نکاتی است که نیاز به تامل دارد.

 

دکترمحمد یمنی در ادامه در نقد برخی مطالب مطرح شده در کتاب گفت: بسیاری از صاحبنظران در این کتاب بر پیچیدگی آموزش عالی تاکید کرده اند ولی در برخی جستارها، تاکید ویژه ای بر رشته علمی نویسنده شده است. از طرف دیگر در کتاب، عمدتا از کارهایی صحبت شده که دانشگاه ها باید انجام دهند، و کمتر به کارهایی که دانشگاه ها در شرایط فعلی انجام می دهند، پرداخته شده است؛ البته، کتاب زمانی منتشر شده که بحران کرونا تازه شروع شده بود؛ ولی در صورت ویرایش و چاپ مجدد می توان جدی تر به این مساله پرداخت که دانشگاه ها و اساتید ما چه رویکردی به آموزش مجازی دارند و در شرایطی که ارتباط مستقیمی با دانشجویان ندارند، برای سازماندهی مطالب و هدایت دانشجویان  چه می کنند؟

 

وی که معتقد است در بعضی از جستارها، نگاهی افراطی به آموزش مجازی وجود دارد، اظهار داشت: آموزش مجازی می خواهد به ارتباط دانشجویان با یکدیگر و استادان کمک کند و به هیچ وجه نمی تواند جایگزین آموزش حضوری باشد.

از نکات خوب مطرح شده در کتاب، انتقاد از جداسازی آموزش عالی (غیرپزشکی) و آموزش پزشکی  در برخی از جستارها است. رویکردی که البته در دانشگاه های بزرگ دنیا نمی بینیم. شاید موسسه بتواند سمینار یا بحثی را در این زمینه ایجاد کند و زمینه طرح استدلال های موافقان و مخالفان را فراهم کند. البته در کنار این مساله، چندپارگی رشته ها در درون دانشگاه ها هم که مانع همزبانی و همکاری رشته های مختلف می شود،  مساله ای جدی است.

 

رییس کرسی یونسکو در مدیریت، برنامه‌ریزی و تضمین کیفیت در آموزش عالی در پایان خاطرنشان کرد:

از ابتدای بحران کرونا تاکنون آنچه در آموزش عالی ما اتفاق افتاده، اقتباس – دانشگاه های بزرگ از ستاد و دانشگاه های کوچک از دانشگاه های بزرگ – بوده که ریشه آن احتمالا به استقلال ضعیف دانشگاه ها حتی از دانشکده ای به دانشکده دیگر بر می‌گردد. امیدوارم، تلاش بسیار ارزشمندی که در تهیه این مجموعه جستارها صورت گرفته در بعد ستادی وزارتخانه هم موثر باشد و بیش از پیش مورد استفاده قرار گیرد.

 

دکتر مقصود فراستخواه، دیگر سخنران این نشست مجازی هم اظهار داشت: به عنوان کسی که ۵۰ سال است کتاب می خوانم، معتقدم این کتاب در سطح بالایی با شاخص های یک «کتاب معیار» مطابقت دارد. پیکره‌بندی کتاب که شامل چهار بخش تحولات آموزش عالی، مسئولیت اجتماعی دانشگاه، آموزش مجازی در دانشگاه و حال و آینده علم است و همچنین مشارکت اساتید و صاحبنظرانی از مراکز علمی و سطوح و رشته های مختلف، امکان ارائه صورتبندی های متنوعی از مساله را در قالب این مجموعه جستارها فراهم کرده است.

 

وی خاطرنشان کرد: پس پشت کتاب، یک نگاه علمی، سبک حرفه ای و تفکر ملی و اجتماعی و تفکر مدیریتی و محتوای سازمانی دیده می شود که اگر مدیریت مناسبی در تهیه کتاب نبود، این کتاب هم تهیه نمی شد.

 

عضو هیئت علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی‌ آموزش عالی با اشاره به ارتقای ساختار پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت عتف به موسسه که در روزهای اخیر ابلاغ شد، اظهار داشت: موسسه، عنوانی نیست که بتوان به سادگی به جایی اطلاق کرد. این مجموعه به واقع، فربه شده بود و بزرگی در محتوایش کاملا مشهود بود و الان هم این عنوان به آن اطلاق شده است.اگر این موسسه چابک نبود، نمی‌توانست در شرایطی که کرونا، تازه شایع شده بود و همه ما سر در گم بودیم که شرایط را چگونه سپری کنیم در تعطیلات نوروز چگونه مجموعه با ارزشی از جستارها را تهیه کند. دوستانی با رنگین کمانی از رشته هایشان در موسسه جمع شده اند و با یک تفکر اجتماعی، فرهنگ حرفه ای و سبک زندگی خاصی که در این موسسه در جریان است، چنین کتابی را در هفته های اول بحران کرونا تهیه کرده اند.

 

وی در ادامه با اشاره به شمار قابل توجه کتاب‌های تدوین شده و منتشره توسط  این موسسه گفت: طی بیش از ۱۵ سال آشنایی که با موسسه دارم، یکی از موفقیتهای برجسته آن را انتشارات بسیار گسترده آن می دانم ولی معتقدم نباید موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی را یک انتشاراتی تقلیل داد که البته این طور هم نبوده است. اما آیا در موسسه به این فکر شده که این کتاب‌ها به چه کار می آید؟

 

فراستخواه خاطرنشان کرد: در دهه های اخیر با دو سندروم قفسه مواجه بوده ایم. سندروم قفسه اول، قبل از انقلاب بود که وقتی موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران نتایج تحقیقات خود را به مسوولان وقت ارائه می داد، هزینه اجرای طرح را پرداخت می کردند و گزارش نهایی طرح را با این بهانه که قابل اجرا نیست در صندوق نگه می داشتند. پدیده ای که می توان از آن به «علوم اجتماعی مقفل در ایران» تعبیر کرد؛ یعنی علوم اجتماعی ای که صدایش بلند نیست و نمی تواند دستاوردهای خود را بروز دهد. سندروم بعدی، ناشی از مدیرانی است که بر دیوار پشت سرشان، قفسه های طویلی از کتاب ها و گزارش های مطالعاتی دارند و آن را پرستیژی برای خود می دانند ولی هیچ گاه توجهی به محتوای این کتاب ها و نتایج مطالعات ندارند. این کتاب ها و به تعبیری «دانش معطل» و بدون اقتدار در سیاست اجتماع، سیاست عمومی و حکمرانی کشور جایی ندارد.

 

وی با توصیه به این که نباید اجازه داد، محتوا و دستاوردهای مطالعات موسسه به صورت دانش ویترینی و خاموش از ارائه و اثرگذاری در حوزه عمومی دور بماند، اظهار داشت: همین کتاب «جستارهایی در آموزش عالی، علم و بحران کرونا در ایران» حرفهای زیادی در مواجهه با کووید ۱۹ دارد ولی معنا و اثربخشی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، این مجموعه و دیگر کتابهای با ارزش موسسه در گرو این است که بحث هایی که در کتاب ها مطرح شده، سرگردان و معطل نمانند و به زبان حوزه های مختلف ماموریتی (سیاستگذاری، برنامه ریزی، اجرایی و …) ترجمه شود؛ یعنی نتایج مطالعات و بررسی ها در قالب خلاصه های مدیریتی، اجتماعی و … ، آموزش های غیررسمی و کارگاه های عملی در جهت مسائل کشور و تقلیل مرارتهای مردم به نهادهای مربوطه ارائه شود.

 

فراستخواه خاطرنشان کرد: کووید ۱۹، صرفا عاملی بیولوژیک نیست؛ بلکه؛ ویروسی فرهنگی و اجتماعی است که فائق آمدن بر آن، ضرورت‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی مختلفی دارد. از جمله این ضرورت‌ها در بعد آموزش عالی، همگرایی آموزش پزشکی و آموزش عالی غیرپزشکی است.

 

دکتر میرزائی، رییس موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی نیز با تشکر از نقدها و نظرات مطرح شده، اظهار داشت: از حسن نظردوستان نسبت به موسسه سپاسگزارم. با فرمایش دکتر فراستخواه کاملا موافقم که کاری که باید انجام می دادیم، ناتمام مانده است. در خصوص اثربخشی کار و خوانده شدن کتاب در جلسات و تماس‌هایی که از طرف مسئولان بوده معلوم است که کتاب در بخش های مختلف دیده شده و خوشبختانه به بسیاری از بخش های اثرگذار رسیده است. در این که دانش معطل و مقفل داریم، تردیدی نیست ولی خوشبختانه چراغ علم در کشور روشن است و بر مبنای فعالیتهایی که شده، امید نهادهای بسیاری به ماست و حوزه علم و فناوری از جمله حوزه های پر افتخاراست.

 

وی با بیان این که بخش عمده پویایی و آگاهی ای که در جامعه وجود دارد از رشد و پویایی آموزش عالی نشات گرفته است،  اظهار داشت: بر اساس پیشنهادی که در یکی از جلسات نقد کتاب حاضر صورت گرفت سعی میکنیم ، حال که حدود شش ماه از انتشار کتاب می گذرد از نویسندگان درخواست میکنیم با تامل مجدد در نوشته هایشان، موخره ای  بر جستار خودبیفزایند که در چاپ بعدی کتاب یا به صورت کتابی مستقل منتشر شود.

دسته بندی: اخباراخبار علمیتازه‌هاگفت‌و گونشست

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *