نشست نقد و بررسی کتاب «حکایت دانشگاه» برگزار شد

به گزارش روابط عمومی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و  اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نشست نقد و بررسی کتاب «حکایت دانشگاه» نوشته حسن محدثی عصر امروز با حضور مولف کتاب، عباس کاظمی، اسماعیل خلیلی و جبار رحمانی، در سالن انجمن‌های علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران برگزار شد.

حسن محدثی نویسنده کتاب «حکایت دانشگاه» در این نشست با اشاره به چگونگی تالیف کتاب «حکایت دانشگاه» گفت: گرچه موضوع این کتاب حوزه تخصصی من نیست، اما به دلیل اینکه یک انسان دانشگاهی هستم و در این فضا زیست می‌کنم نمی‌توانم نسبت به محیط زیستم بی‌تفاوت باشم و از این جهت بخش عمده‌ای از این اثر روایت تجربه زیسته‌ام است. برخی از ایده‌ها را هم در زندگی زیسته استادان و همکارانم دیده‌ام که جسورانه است. اگرچه ممکن است زبانش گزنده و تند باشد.

وی افزود: عمده نگرانی‌ام‌ زیست دانشگاهی استادان و دانشجویان است که باید نقد جدی شود، چرا که فکر می‌کنم استادان دانشگاه در حد کارمندان دچار روزمرگی شده‌اند. بعضی از همکاران هم در نقش یک شومن تنزل پیدا کرده‌اند. درواقع تلاش من در این کار بیشتر به عنوان طرح موضوع و ایده‌پردازی در این‌باره است.

اسمعیل خلیلی در ادامه این نشست نفس ورود محدثی به‌مقوله فساد دانشگاهی را مبارک دانست و گفت: در درجه اول نفس ورود شما به این موضوع یک پیروزی محسوب می‌شود، هرچند ممکن است نتایج آن به پیروزی منجر نشود.

وی افزود: در فصل اول کتاب نویسنده از یک سو با متولیان حوزه دین در حکومت در حال گفت‌و‌گوست و از طرف دیگر از نوعی دینداری عقلانی در دانشگاه دفاع می‌کند و از اصحاب حکومت می‌خواهد که این نوع دینداری را به رسمیت بشناسند.

خلیلی یادآور شد: بررسی این موضوع از طرفی دغدغه روشنفکری دینی پس از انقلاب بوده که حتی منجر به اخراج آن‌ها از دانشگاه و کشور هم شده است. محدثی در این فصل از این نوع دینداری یعنی دینداری عقلانی دفاع می‌کند.

خلیلی در قسمت دیگری از سخنانش با اشاره به فصل دوم کتاب یعنی تجاری‌شدن دانشگاه گفت: آنچه که می‌تواند در این فصل محل بحث باشد، فرایند این تحول و مقایسه بین زمان‌های مختلف دانشگاه در این موضوع است که مورد بررسی قرار نگرفته است. بدین معنی که در این روایت گفته نمی‌شود که ۱۰ سال بعد چه اتفاقی خواهد افتاد. همچنین با گذشته نیز مقایسه‌ای صورت نگرفته و گویی روندی وجود نداشته است.

وی افزود: در فصل سوم  هم همین اتفاق درباره فساد دانشگاهی رخ می‌دهد، در این فصل و توضیح فساد به دو عامل عرف و تاریخ توجه نشده است. بنابراین برای خواننده روشن نیست که در بیرون از دانشگاه چه اتفاقی می‌افتد. با تاریخ هم در این بخش گفتگویی صورت نمی‌گیرد و مشخص نیست نقطه آغاز تجاری‌شدن دانشگاه چه زمانی بوده است.

خلیلی در ادامه درباره مباحث دلنشین فصل چهارم کتاب سخن گفت و افزود: محدثی در این بخش درباره این موضوع صحبت می‌کند که آدم‌ها برای کسب چه موضوعی به دانشگاه می‌آیند. البته من پیشنهادم این است که مشخص شود درست از چه زمانی دانشجویان تنها برای کسب مدرک به دانشگاه آمده‌اند و بنابراین خاستگاه اجتماعی این ژانر مورد توجه قرار نگرفته است. البته نویسنده وارد بحث منزلت دانشگاه شده و بیان کرده که چگونه دانشجویان برای کسب علم به دانشگاه نمی‌آیند، بلکه تنها می‌خواهند از طریق استراتژی کسب مدرک منزلت به دست بیاورند. همچنین در روایتی که محدثی بیان می‌کند نقش و تاثیر انقلاب فرهنگی که در واقع یک اخراج از معنویت است مورد توجه قرار نگرفته است.

خلیلی در پایان با بیان اینکه محدثی در تمامی اثر تلاش کرده روشمند سخن بگوید گفت: حرکت آهسته و فروتنانه او در این کتاب قابل ستایش است و او به سبک محدثی حرکت می‌کند و باید این راه را ادامه دهد.

کاظمی نیز در ادامه این نشست با اشاره به اینکه محدثی همواره برای ما و دانشجویان گروه مرجعی است و منش و رفتارش برای من درس بوده گفت: اگر به تحلیل بوردیو که جامعه شناسی علم آزاردهنده است برگردیم. کار محدثی نیز در این کتاب این بوده که همیشه گروه‌ها را آزار داده است. باز به تعبیر بوردیو جامعه‌شناسی آنجایی را که منافعی وجود دارد مورد مطالعه و نقد قرار می‌دهد. بنابراین طبیعی است که افرادی خوششان نیاید. واژه‌هایی چون شومن‌های دانشگاهی و اختاپوس‌های دانشگاهی که محدثی خلق می‌کند از همین سنخ است.

عضو هیات علمی پژوهشکده مطالعات فرهنگی گفت: همه ما که در فضای دانشگاهی زیست کرده‌ایم، این مسائل را تجربه کرده‌ایم و باز همانگونه که بوردیو تاکید می‌کند کار دانشمند نقد خود و نقد دانش خودش است. یعنی نقد دانشی که محافظه‌کار شده است. پس این اتفاق خوبی است که روشنفکران ما با شجاعت، خود، دانشگاه و محیط آن را نقد می‌کنند. البته بسیار مهم است که خودشان سجاده آلوده نباشند.

کاظمی افزود: نقد محدثی به نهاد علم در این کتاب بسیار سخت و قابل تقدیر است. هرچند ساختار این کتاب با مقاله علمی -پژوهشی متفاوت است و می‌خواهد فضایی را باز کند.

کاظمی در ادامه به رسالت علوم انسانی در جامعه اشاره کرد و گفت: علوم انسانی می‌خواهد فضایی را در جامعه باز و آن را نقد کند. یعنی رسالت علوم انسانی تغییر است.

وی با اشاره به اینکه محدثی به دو حوزه دین و تجاری سازی دانشگاه اشاره می‌کند گفت: اینگونه نیست که تنها پیامبران برای تغییر و انقلاب آمده باشند، بلکه علم هم برای منقلب کردن جامعه است. بنابراین علوم انسانی برای خوشحالی مردم و ناراحتی قدرت است و علوم انسانی می‌خواهد که تغییری در جامعه ایجاد کرده و شرایط موجود را نقادی کند.

کاظمی افزود: مبحث تجاری‌شدن دانشگاه در کتاب موضوع دیگری است که محدثی به درستی به آن اشاره کرده است. از سوی دیگر محدثی این پرسش را مطرح می‌کند که آیا دانشجویان با ورود به دانشگاه بیشتر بی‌دین شده‌اند؟ یا اگر فکر می‌کنید که دانشگاه مردم را دیندار کرده، اینگونه نیست، در حالی که دانشگاه مردم را هم بی‌دین نکرده است.

کاظمی با اشاره به چارچوب‌های به کار رفته در برخی از تحقیقات درباره دینداری گفت: به دلیل اینکه چارچوب‌ها، چارچوب فقه سنتی است نشان می‌دهد که دانشجویان ما کمتر دیندارند. درصورتیکه تحقیقات نشان می‌دهد که دینداری دانشجویان با دینداری جامعه تفاوت محسوسی ندارد. اینگونه نیست که نهاد دانشگاه تضعیف کننده نهاد دین باشد، بلکه خود زندگی شهری اقتضا می‌کند که  دینداری متفاوتی داشته باشد. اینجاست که محدثی از حیثیت دانشگاه دفاع می‌کند.

وی به تجاری‌شدن دانشگاه پرداخت و گفت: از دهه ۷۰ به بعد ما دانشگاه بازاری را داریم که به تعبیر محدثی آموزش را به جای مقاله وپژوهش می‌فروشیم. در این بازار دانشجو به یک کالا تبدیل شده است و نمی‌توان انتظار داشت که دانشجو متعهد باشد و اختاپوس‌های دانشگاهی در اینجا ظهور نکنند.

کاظمی در پایان با تاکید بر دفاع از آثار محدثی گفت: کتاب‌های محدثی برای این نوشته می‌شوند که بر سیاستگذاری‌ها و جامعه تاثیر بگذارند. توده‌وار شدن دانشگاه اگرچه معایب زیادی داشته اما دسترسی عموم را به دانشگاه فراهم کرده است. درواقع توده‌وار شدن دانشگاه دسترسی آموزش را افزایش، اما کیفیت آن را تنزل داده است.

رحمانی نیز در بخش پایانی این نشست با اشاره به اینکه دانشگاه تنها نهادی است که به خودش اعتراف کرده گفت: این اقدام بسیار مبارکی است که دانشگاهیان شروع کردند و محدثی یکی از افرادی است که در این زمینه گام برداشته و کتاب «حکایت دانشگاه» درواقع بیان تجربه زیسته وی در دانشگاه آزاد اسلامی است و از این منظر که ما بیشتر به دانشگاه ملی توجه داشته‌ایم، قابل تأمل است و می‌تواند افق گسترده‌تری را روی ما بگشاید.

 

دسته بندی: اخبارنشست

نوشتن دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *