پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي از سال 1384 در جهت تحقق اهداف برنامه چهارم توسعه از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به عنوان مجري طرح تدوين رشته هاي بين رشته اي با هدف ارتقاي وضعيت علوم انساني تعييين شد كه ماحصل آن ايجاد دبيرخانه طرح هاي ميان رشته اي و تدوين بيش از200 رشته بين رشته اي است. بنا به اهميت اين موضوع، در اين گزارش، ضرورت، اهداف و نتايج اجراي طرح تدوين رشته هاي ميان رشته اي و اقدامات انجام شده در اين زمينه مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي، موضوع كاربردي كردن علوم انساني و آشتي دادن اين حوزه از علم براي پاسخگويي به نيازهاي ملموس جامعه در رشته هاي علوم انساني يكي از مهم ترين ضرورت هاي تدوين و راه اندازي رشته هاي بين رشته اي محسوب مي شود.
• سال 1384: آغاز فعاليت ها
مطالعات مربوط به رشته هاي بين رشته اي با هدف ارتقاي وضعيت علوم انساني از سال 84 در وزارت علوم با ارسال نامه اي از سوي اين وزارتخانه به همه دستگاه ها و نهادهاي اجرايي و علمي كشور به طور رسمي آغاز شد. بعد از تصويب موضوع تدوين رشته هاي بين رشته اي از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري و تشكيل دبيرخانه طرح هاي ميان رشته اي در پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي، صاحبنظران و اساتيد رشته هاي مختلف در قالب برگزاري جلسات و بر اساس اهداف وزارت علوم، تحقيقات و فناوري نسبت به طراحي و تدوين رشته هاي بين رشته اي اقدام كردند.
• سال 1386: تداوم و پيگيري اقدامات
با توجه به بديع بودن موضوع در كشور و دشواري هاي حاصل از آن، موافقان و مخالفان طرح هاي ميان رشته اي، موضوع بومي سازي رشته هاي طراحي شده متناسب با نيازهاي كشور بويژه در حوزه علوم انساني، استفاده از تجارب ديگر دانشگاه ها و كشورها در تدوين رشته هاي بين رشته اي مدنظر قرار گرفت. به گونه اي كه دكتر خرمشاد، معاون سابق فرهنگي اجتماعي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري در همايش مطالعات ميان رشته اي در ارديبهشت ماه 88 به اين موضوع اشاره كرد و گفت: دانشگاه هاي معتبر دنيا همانند هاروارد، استنفورد، كاليفرنيا و ساير مراكز علمي معتبر دپارتمان هاي بين رشته اي را در طول سال هاي گذشته راه اندازي كرده اند كه وزارت علوم در استخراج و تدوين رشته هاي ميان رشته اي از تجربيات اين دانشگاه ها بهره مند شده است.
طي دو سال نخست فهرست و سرفصل هاي برخي از رشته ها از سال 1384 تا 1386 به تدريج مشخص گرديد. سپس رشته هاي طراحي شده، براي نظارت دقيق تر و رفع ايرادات احتمالي، از سوي ارزيابان متخصص هر كدام از رشته ها بر اساس فرم نظارت بر طرح هاي بين رشته اي، مورد ارزيابي و بازنگري قرار گرفت و براي تصويب نهايي به شوراي گسترش آموزش عالي كشور ارسال گرديد.
• سال 1387 تا 1388: دستاوردهاي اقدامات انجام شده
ماحصل اقدامات انجام شده تا پايان سال 1387 طراحي بيش از 600 رشته بين رشته اي در وهله اول و گزينش نهايي از اين تعداد به ميزان بيش از 220 رشته بين رشته اي بوده است كه اين روند همچنان ادامه دارد و مراحل پاياني خود را سپري مي كند. در حال حاضر برخي رشته هاي طراحي شده از سوي گسترش آموزش عالي كشور در مرحله تاييد نهايي قرار دارد و تعدادي ديگر پس از اانجام اصلاحات و بازنگري مجدد در انتظار تاييد و تصويب نهايي از سوي شوراي مذكور و در نهايت ابلاغ آن از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري به دانشگاه هاست.
در همين رابطه از سوي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي كه دبيرخانه طرح هاي ميان رشته اي در اين پژوهشكده مستقر است، اقدامات متعددي براي اطلاع رساني و فرهنگ سازي موضوع نزد جامعه علمي كشور انجام شده است كه مهمترين آنها عبارتند از:
اول - همايش مطالعات ميان رشته اي در ارديبهشت ماه 88
همايش «مطالعات ميان رشته اي» با هدف ارايه نتايج حاصل از مطالعات چندين ساله درباره تدوين رشته هاي بين رشته اي ارديبهشت ماه 88 به همت پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران به همراه دو نشست تخصصي با حضور اساتيد و صاحبنظران اين حوزه برگزار شد. اين همايش با بازتاب گسترده اي از سوي رسانه هاي كشور اعم از صدا و سيما، مطبوعات و سايت هاي خبري مواجه گرديد. در اين قسمت براي آگاهي بيشتر علاقه مندان، محورهاي كلي و جزيي فراخوان همايش مطالعات ميان رشته اي ذكر شده است:
1- مباني نظري مطالعات ميانرشتهاي
• تاريخچه، چيستي و فلسفه پيدايش علوم ميانرشتهاي
• مباني معرفت شناختي علوم ميانرشتهاي
• رويكردهاي روششناختي علوم ميانرشتهاي
• گونهشناسي علوم ميانرشتهاي
• علوم ميانرشتهاي و توليد دانش
• علوم ميانرشتهاي و رويكرد مساله محور در پژوهش
• الزامات زبان شناختي علوم ميانرشتهاي
• ضرورت توسعه علوم ميانرشتهاي براي حل مسائل
2- علوم ميانرشتهاي و آموزش عالي
• جايگاه ميانرشتهايها در آموزش عالي دانشگاههاي برتر جهان
• علوم ميانرشتهاي و برنامهريزي درسي آموزش عالي
• علوم ميانرشتهاي و برنامهريزي آموزشي در آموزش عالي
• الگوها و فنون نيازسنجي و امكانسنجي ايجاد علوم ميانرشتهاي
• شيوههاي طراحي، تدوين و اجراي رشتههاي ميانرشتهاي
• ساختارهاي مناسب براي توسعه علوم ميانرشتهاي
3- علوم ميانرشتهاي و نظام آموزش عالي در ايران
• علوم ميانرشتهاي، توسعه علمي و توسعه ملي در ايران
• علوم ميانرشتهاي و سياستها و برنامههاي كلان ورارت علوم، تحقيقات و فناوري
• علوم ميانرشتهاي: وضعيت موجود و چشمانداز مطلوب
• آسيبشناسي رشتههاي ميانرشتهاي در ايران
• امكانسنجي توسعه رشتههاي ميانرشتهاي در ساختارهاي فعلي
• شيوههاي ارزشيابي در اجراء رشتههاي ميانرشتهاي
• بررسي مصداقي مطالعات ميانرشتهاي در رشتههاي موجود
4- مطالعات ميانرشتهاي و پژوهشهاي كاربردي
• مسأله شناسي ميانرشتهايها در حوزههاي مختلف
• قابليت ميانرشتهايها در حل مسائل اجتماعي
• مطالعات ميانرشتهاي و مسائل نهادهاي اجتماعي و دستگاههاي اجرايي
• علوم ميانرشتهاي و واقع گرايي در علم
• معارف اسلامي و علوم ميان رشتهاي
• علوم ميانرشتهاي، كارآفريني و سياستهاي اشتغال
• علوم ميانرشتهاي و سياستگذاري فرهنگي و اجتماعي
دوم- انتشار كتاب هاي مرتبط با ميان رشته اي براي نخستين بار در كشور
يكي ديگر از اقدامات و البته مزاياي تدوين رشته هاي بين رشته اي، انتشار كتاب هاي مرتبط با اين موضوع در قالب ترجمه و تاليف از سوي پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي طي سال هاي گذشته است. در اين رابطه با توجه به فقر منابع و تازگي موضوع« بين رشته اي»، اين اقدام يكي از برجسته ترين فعاليت هاي انجام شده در حوزه نشر به شمار مي رود. فهرست كتاب هاي منتشر شده در اين زمينه كه برخي از آنها تاليف و برخي ترجمه و نيز تعدادي در قالب مجموعه مقالات است، عباتند از:
- گفتمان ميان رشته اي دانش، تاليف علي خورسندي طاسكوه
- مباني نظري و روش شناسي مطالعات ميان رشته اي، ترجمه مسعود علوي پور
- چالش ها و چشم انداز هاي ميان رشته اي، ترجمه مسعود علوي پور
- ميان رشتگي، ترجمه داود حاتمي
- آموزش دانشگاهي در مطالعات ميان رشته اي
سوم- انتشار فصلنامه علمي - پژوهشي مطالعات ميان رشته اي
انتشار فصلنامه علمي- پژوهشي مطالعات ميان رشته اي كه در حال حاضر چهارمين شماره آن منتشر شده است، از ديگر اقدامات انجام شده در زمينه ترويج و غناي علمي تدوين رشته هاي بين رشته اي محسوب مي شود. در اين فصلنامه مقالات علمي – تخصصي از سوي پژوهشگران و متخصصان بين رشته اي منتشر مي شود.
علاقه مندان مي توانند براي آگاهي از جزييات انتشار فصلنامه علمي-پژوهشي مطالعات ميان رشته اي در علوم انساني و دسترسي به مقالات يا چكيده مقالات فصلنامه به سايت فصلنامه به نشاني www.isih.ir مراجعه نمايند.
براي آگاهي بيشتر، فهرست عناوين مقالات منتشرشده در چهارمين شماره اين فصلنامه در پاييز 88 به شرح زير است:
- بررسي فراگشت آموزش و پژوهش ميان رشته اي:نياز ديروز، رويكرد امروز، زيرساخت فردا، كيوان زاهدي
- نقش ارتباطات در تحول و توسعه علوم ميان رشته اي، احمد ميرعابديني
- تنوع گونه شناختي در آموزش و پژوهش ميان رشته اي، علي خورسندي طاسكوه
- تجربه اجراي برنامه درسي ميان رشته اي در ايران: بررسي موردي دوره كارشناسي ارشد آموزش رياضي، عظيمه سادات خاكباز و نعمت الله موسي پور
- فرايند هدف گذاري در علوم ميان رشته اي و نقش هدف ها در ارزيابي كيفيت نظام دانشگاهي، سيد رسول حسيني و عباس بازرگان
- مدل هاي كاربست يافته هاي پژوهشي و نقش آنها در مديريت پژوهشي؛ به مثابه يك حوزه ميان رشته اي، مسعود كبيري
- علم در جامعه؛ از تك گويي تا گفت و گو، محمد وحيدي
- نوع شناسي مطالعات مديريت اسلامي به عنوان يك دانش ميان رشته اي، محمدحسين رحمتي
چهارم- اولويت اعزام بورسيه هاي خارج كشور با محوريت مطالعات ميان رشته اي
براي ايجاد انگيزه و اهميت بخشي به حوزه ميان رشته اي و به منظور برآورده ساختن نياز كشور و تربيت نيروهاي متخصص در حوزه مطالعات ميان رشته اي، فارغ التحصيلان دانشگاهي با محوريت رشته هاي بين رشته اي به خارج از كشور اعزام مي شوند. همچنين دانشگاه هاي مجري رشته هاي ميان رشته اي، درباره اعزام اعضاي هيات علمي به فرصت هاي مطالعاتي خارج از كشور در اولويت قرار دارند. اين، موضوعي بود كه دكتر خرمشاد، در همايش مطالعات ميان رشته اي اعلام كرد كه در رسانه هاي كشور نيز منتشر گرديد.
• فهرست 230 رشته بين رشته اي
در اين بخش براي اطلاع علاقه مندان فهرست كليه رشته هاي بين رشته اي كه با پيگيري هاي مستمر گروه تدوين رشته هاي بين رشته اي و دبيرخانه آن در پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي طي چند سال گذشته از سوي اساتيد ومتخصصان حوزه هاي مختلف دانش ميان رشته اي طراحي شده است، ذكر مي گردد. همچنين لازم به يادآوري است فهرست رشته هاي مذكور بر اساس تاريخ ارسال به شوراي گسترش آموزش عالي از مهرماه 1386 تا تيرماه 1388 ذكر مي شود كه برخي در مرحله تاييد نهايي و تعدادي در مرحله بازنگري قرار دارند.
1 اداره دولت و حكومت
2 حكومت و آيندهپژوهي
3 حكمت هنر شرق
4 هنر و علوم شناختي
5 هنرهاي چندرسانهاي و مجازي
6 حقوق هنري و ادبي
7 مديريت منابع آب
8 حكومت و مديريت توسعه
9 مديريت مهندسي
10 مديريت سازمانهاي مردمنهاد
11 علوم ارتباطات هنري
12 مديريت امور شوراها
13 مديريت پسماندها
14 مديريت پژوهش
15 مديريت روابط كار
16 حكومت و سيستمهاي اجتماعي
17 مطالعات تطبيقي تحليلي حكومتها
18 مديريت توسعه ارتباطات و ترابري ملي
19 تصويرسازي كودك و نوجوان
20 حقوق ورزش
21 زبانشناسي رايانشي
22 اقتصاد هنر
23 برنامهريزي و سياستگذاري منطقهاي
24 جامعه شناسي هنر
25 جنبش هاي نو پديد ديني
26 حقوق بانكي و خدمات مالي
27 حقوق بيمه
28 حقوق حل و فصل اختلافات تجاري
29 حقوق دريايي
30 حقوق كار و تآمين اجتماعي
31 حقوق گمركي
32 حقوق مالي
33 حقوق نفت و گاز
34 زبانشناسي تربيتي
35 سياستگذاري اجتماعي
36 علم، تكنولوژي و جامعه
37 مديريت ارتباط با مشتري
38 مديريت نوآوري
39 مديريت هوانوردي
40 مهندسي مواد هنر ايراني
41 باستان شناسي هنر
42 اقتصاد و فناوري اطلاعات
43 حقوق امنيت ملي 44 حقوق اقتصادي بينالملل
45 حقوق و مديريت
46 سرمايه گذاري محاسباتي 47 حقوق و توسعه
48 مطالعات آرشيوي
49 حقوق انرژي
50 حقوق حمل و نقل
51 حقوق رسانه
52 حقوق پزشكي
53 فلسفه و نظريه كلي حقوق
54 مديريت دانش
55 طراحي گرافيك محيطي 56 مديريت زيستفناوري
57 حقوق هوا و فضا
58 فقه هنري
59 علم مديريت
60 مديريت سرمايهگذاري
61 آموزش هنر كودك
62 برنامهريزي توسعه سرزميني
63 جغرافياي اقتصادي
64 حقوق تجارت بينالمللي
65 مديريت برنامهريزي هنري
66 مديريت صنايع نانو
67 مديريت نانوفناوري
68 مطالعات آفريقاي جنوبي
69 مطالعات آلمان
70 مطالعات اسرائيل
71 مطالعات اندونزي
72 مطالعات تركيه
73 مطالعات چين
74 مطالعات ژاپن
75 مطالعات فلسطين
76 مطالعات كانادا
77 مطالعات كره
78 مطالعات مالزي
79 مطالعات مصر
80 موسيقيشناسي قومي
81 اقتصاد زمين
82 اقتصاد فناوري اطلاعات و ارتباطات
83 انديشة سياسي در ادبيات فارسي
84 انديشة سياسي در ايران باستان
85 انديشة سياسي در ايران جديد
86 انديشة سياسي در قرآن و سنت
87 انديشه سياسي مسلمانان
88 جامعهشناسي سياسي در ادبيات فارسي
89 روانشناسي خانواده
90 فناوري اطلاعات و سياست
91 مديريت و برنامهريزي سياسي
92 مطالعات ايتاليا
93 مطالعات پاكستان
94 مطالعات تركيه
95 مطالعات شهر و جهاني شدن
96 مطالعات عراق
97 مطالعات عربستان سعودي
98 مطالعات هند
99 مطالعات يونان
100 ويراستاري
101 ادبيات تطبيقي فارسي
102 ادبيات كودك
103 اقتصاد زمين و مسكن
104 اقتصاد علم و دانش
105 اقتصاد كار
106 اقتصاد مالي
107 اقتصاد منطقهاي
108 اقتصاد نفت و گاز (ارشد)
109 اقتصاد نفت و گاز (دكتري)
110 پژوهشگري علوم سياسي
111 حقوق تجارت خارجي
112 حقوق كيفري بينالملل
113 زبان و ادبيات عامه
114 زبانشناسي كاربردي (ارشد)
115 مديريت امور شهري
116 مديريت انرژيهاي نو
117 مديريت سيستمهاي اطلاعاتي در اقتصاد
118 مديريت قراردادهاي بينالمللي نفت و گاز (دكتري)
119 نسخهپژوهي
120 هنر تطبيقي
121 اخلاق حرفهاي(كارشناسي ارشد)
122 ادبيات عرفاني
123 اقتصاد و ماليه محاسباتي
124 آموزش زبان فارسي
125 ترويج علم
126 جرميابي
127 دايره المعارف نگاري و فرهنگ نويسي
128 روانشناسي و دين
129 زبانشناسي كاربردي (دكتري)
130 سياستگذاري فرهنگ اقتصادي
131 عدالت كيفري
132 علمسنجي
133 فلسفه براي كودكان
134 قرآن و هرمنوتيك (ارشد)
135 قرآن و هرمنوتيك (دكتري)
136 مطالعات اسپانيا
137 مطالعات امنيتي
138 مطالعات جهاني شدن
139 مطالعات حقوق زن و خانواده
140 مطالعات حقوقي - اجتماعي
141 اصول فقه و هرمنوتيك تطبيقي
142 حقوق بازرگاني
143 حقوق شهروندي
144 حقوق مالياتي
145 اقتصاد اسلامي
146 نسخه شناسي هنري كتب خطي ايراني اسلامي
147 دين پژوهي
148 پژوهشگري زنان و خانواده
149 مطالعات آمريكاي لاتين
150 هنر درماني
151 صلح شناسي
152 مطالعات برنامه درسي (دكتري)
153 جامعه شناسي علم
154 جرم شناسي
155 زبان فارسي
156 ادبيات معاصر
157 زبان و ادبيات كاربردي
158 فلسفه وتكنولوژي
159 فلسفه و عرفان (دكتري)
160 فلسفه و علوم پزشكي
161 حقوق و سرمايه گذاري خارجي
162 فلسفه ،اقتصاد و سياست (دكتري)
163 مديريت روابط ديپلماتيك
164 مديريت عالي بانكداري(دكتري)
165 مطالعات مقايسه اي در سياست
166 اقتصاد سياسي
167 جامعه شناسي تاريخي
168 جامعه شناسي ادبيات فارسي
169 خانواده پژوهي
170 متافيزيك
171 فلسفه و مباني متافيزيكي علوم
172 معرفت شناسي
173 فلسفه و علوم شناختي
174 رفتار شناسي سياسي
175 فلسفه و مطالعات شهري
176 مصور نگاري سنتي
177 كتابت وكتاب آرايي ايراني- اسلامي
178 جامعه شناسي دين
179 فلسفه و نظريه هنر
180 فلسفه و نظريه ادبي
181 حكمت متعاليه (ارشد)
182 حكمت متعاليه (دكتري)
183 منطق
184 زبان دين (دكتري)
185 فلسفه دين (دكتري)
186 علم و دين
187 معناي زندگي(فلسفه حيات)
188 روانشناسي اعتياد
189 احياء وترميم سنتي نسخه هاي خطي ايراني- اسلام
190 تفكر انتقادي و خلاق
192 حقوق اساسي تطبيقي
193 حقوق انتخابات
194 نظامهاي سياسي مقايسه اي
195 روانشناسي حقوقي
196 تاريخ زبان شناسي در جهان اسلام
197 تاريخ نشانه شناسي در جهان اسلام
198 جامعه شناسي سياسي ايران
199 سياست گذاري خارجي
200 تاريخ علم جغرافيا در جهان اسلام
201 فلسفه وعلوم اجتماعي
202 فلسفه و جامعه شناسي ارتباطات
203 گويش هاي محلي
204 تطبيق زبان فارسي با زبان هاي ديگر
205 ارتباطات سياسي
206 مطالعات توسعه ايران
207 منطق فهم دين
208 جامعه شناسي پزشكي
209 معرفتشناسی اسلامی
210 فرهنگ پژوهی
211 تاریخ تمدن اسلام و ایران
212 حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات
213 اخلاق حرفه ای
214 فلسفة تطبیقی
215 دین و دنیای جدید
216 جامعه شناسی فرهنگی
217 جامعه شناسی هنر
218 جامعه شناسی شهری
219 سیاست اجتماعی
220 سلامت اجتماعی
221 تاریخ تعلیم و تربیت درفرهنگ وتمدن اسلامی
222 تاریخ و فرهنگ شیعه
223 مدیریت امور فرهنگی(مدیریت اوقات فراغت)
224 زبان شناسی بالینی
225 آموزش زیستشناسی ( ارشد )
226 آموزش علوم قرآن و حدیث ( ارشد )
227 آموزش فنی و حرفهای ( ارشد )
228 آموزش فنی و حرفهای ( دکتری )
229 آموزش علوم ( دکتری )
230 آموزش ریاضی ( دکتری )
231 آموزش مهندسی ( دکتری )
• تهیه و تنظیم: سعید میرشاهی