جست‌و‌جوی همه منابع

پژوهشکده (مؤسسه) مطالعات فرهنگی و اجتماعی با هدف «پژوهش در زمینه های فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی و توسعه و ارتقای علوم انسانی و اجتماعی» تأسیس شده است. ایده اولیه نیاز به تأسیس پژوهشکده‌های مستقل در حوزه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با تأکید بر نیازهای علمی دانشگاهی کشور، از تحقیقات و مطالعاتی به دست آمد که در دفتر برنامه‌ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انجام شد. نیاز به انجام پژوهش‌ها و مطالعاتی که هدف آنها ارائه نظریه، ایده و راهبرد به نظام تصمیم‌گیری باشد، همچنین، ضرورت ارتباط پیاپی با صاحبنظران و نخبگان و تداوم فعالیت مرکزی برای تحلیل و نظریه‌پردازی درباره آموزش عالی ایران، سبب تأسیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی گردید.
بر این اساس، در جلسه ۱۳۸۲/۰۷/۱۲ شورای گسترش آموزش عالی با تأسیس پژوهشکده با ساختار چهار گروه مطالعات آینده‌نگر، مطالعات اجتماعی، مطالعات زنان و مطالعات فرهنگی موافقت اصولی و در تاریخ  ۱۳۸۲/۰۸/۱۹ موافقت قطعی صورت گرفت و با ابلاغ مصوبه مربوط، راه‌اندازی پژوهشکده از سال ۱۳۸۳ وارد مرحله اجرایی شد.

شورای گسترش و برنامه ریزی آموزش عالی در نامه ۱۱۷۱۷۲ به تاریخ ۲۲/۶/۱۳۹۹ موافقت قطعی خود را با ارتقاء پژوهشکده به مؤسسه و همچنین راه‌اندازی دو گروه مطالعات علم و فناوری و گروه ارتباطات و فضای مجازی اعلام کرد.

مؤسسه دارای کمیسیون دائمی و هیئت امنای مستقل است؛ اعضای هیئت علمی مستقر و استادان و پژوهشگران حوزه علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور مهمترین رکن هویت دهنده مؤسسه می‌باشند. شورای مؤسسه، مهمترین رکن تصمیم‌گیری پژوهشی مؤسسه است که متشکل از ۹ تا ۱۱ عضو (با حداقل دو عضو بیرونی) است. جشنواره بین‌المللی فارابی نیز  یکی دیگر  از بخش‌های مؤسسه است که ساختار علمی و اداری خاص خود را دارد.

 

حوزه‌های فعالیت
  1. پژوهش در حوزه مطالعات فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی، علم و فناوری؛
  2. مطالعه آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی دانشگاه و آموزش عالی؛
  3. مطالعه در حوزه سیاستگذاری فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی؛
  4. توسعه كانون‌های تفكر در حوزه مطالعات فرهنگی و اجتماعی آموزش عالی و توسعه علمی؛
  5. آینده‏‌نگری دانشگاه و شناخت نیازهای جدید آموزش عالی در حوزه مسائل فرهنگی و اجتماعی؛
  6. شناخت و بسط روش‌های توسعه علمی و مطالعات میان رشته‌ای؛
  7. پژوهش در حوزه فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران.

 

گروه‌های پژوهشی

مؤسسه دارای شش گروه پژوهشی است که هر یک دارای شورای علمی مستقل هستند. اعضای شورای گروه‌ها، ترکیبی از اعضای هیئت علمی مؤسسه و استادان مدعو است. مهمترین مأموریت و حوزه فعالیت شورای گروه‌ها بررسی اولویت‌های پژوهشی گروه‌ها و بررسی فرایند طرح‌های موظف اعضای هیئت علمی و طرح‌های پیشنهادی پژوهشگران بیرونی است. جلسات شورای گروه‌ها معمولاً به صورت دو هفته یک بار برگزار می‌گردد. گروه‌های پژوهشی عبارتند از:

 

مطالعات آینده‌نگر

گروه مطالعات آینده‌نگر با رویکرد آینده‌پژوهانه جهت شناسایی، بررسی و تحلیل چالش‌های پیشروی آموزش عالی ایران تشکیل شده است. هدف گروه، در  سه زمینه از راه مأموریت‌های ذیل محقق می‌شود: ترسیم افق‌های پیشروی دانشگاه و آموزش عالی؛ تهیه گزارش‌های راهبردی و سیاست‌پژوهانه و مطالعات فناوری اطلاعات و فضای مجازی.

 

مطالعات اجتماعی

گروه مطالعات اجتماعی با هدف تمرکز بر پژوهش و مطالعه اجتماعی علم و آموزش عالی تشکیل شده است. پژوهش‌های انجام شده در این گروه به مطالعه مسائل اجتماعی دانشگاه‌ها و نهادهای آموزش و پژوهش علم، شرایط اجتماعی تولید و مصرف علم و معرفت در ایران می‌پردازد و تلاش می‌کند چالش‌های اجتماعی نظام آموزش عالی را شناسایی نماید.

 

مطالعات زنان

گروه مطالعات زنان با اتخاذ رویکردی جنسیت محور به مسائل زنان در ایران و با توجه به ضرورت عدالت جنسیتی در نظام آموزش عالی ایران تشکیل شده است. هدف گروه، تحول وضعیت زنان در نسبت با آموزش عالی و ترویج و نشر یافته‌های پژوهش در این زمینه است که از راه مأموریت‌های ذیل محقق می‌شود: پژوهش درباره مسائل جنسیتی؛ جاری‌سازی رویکرد جنسیتمحور در پژوهشهای آموزش عالی؛ سیاست‌پژوهی برای بهبود جایگاه زنان در آموزش عالی، و فراهم آوردن زمینه‌های بازشناسی فعالیت‌های علمی زنان.

 

مطالعات فرهنگی

گروه مطالعات فرهنگی با هدف پژوهش و مطالعه در موضوعات فرهنگی علم و آموزش عالی و نیز مطالعه موضوعات وابسته به حیات علمی و دانشگاهی با رویکرد فرهنگی شکل گرفت. این هدف از طریق تحلیل زیست‌بوم و مسائل فرهنگی و تغییرات فرهنگی دانشگاه و دانشجویان، بررسی و سنجش تولید و مصرف فرهنگی و الگوی تحصیل و فراغت در دانشگاهها و ارائه راه‌حل‌ها و پیشنهادهایی برای بهبود آنها پی گرفته می‌شود.

 

مطالعات علم و فناوری

گروه مطالعات علم و فناوری با هدف بررسی اجتماعی تحولات علم‌پژوهی و فناوری‌پژوهشی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی کشور و همچنین مطالعه مراکز تولید علم و فناوری بیرون از آکادمی‌های رسمی راه‌اندازی شده است. بررسی معماری علم در ایران، گره‌گشایی از موانع توسعه علم و فناوری در ایران، ایده علم و فناوری در سپهر مطالعات اجتماعی و فلسفی، تاریخ علم در ایران و جهان، اخلاق علم و فناوری، فناوری و دانشگا‌ههای جدید، علم و فناوری جدید و تحولات اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران، ارزیابی کیفیت در آموزش عالی، علم و فناوری و ادغام فناوری در آموزش عالی، از جمله موضوعاتی است که در این گروه بررسی می‌شود.

 

ارتباطات و فضای مجازی

استفاده گسترده استادان و دانشجویان از فضای سایبری و فرایند تولید و مصرف محتوای فرهنگی و علمی و غیرعلمی در این فضا مستلزم بررسی‌های دقیقی است که گروه ارتباطات و فضای مجازی مؤسسه عهده‌دار بررسی آن‌ها است. بررسی مناسبات دانشگاه، ارتباطات و توسعه علمی، بررسی ابعاد دانشگاه‌های مجازی در آینده آموزش عالی ایران، مطالعه درباره تولید و مصرف فرهنگی دانشجویان در فضای مجازی، بررسی ابعاد و زمینه‌های اشتغال‌های نوین در عرصه ارتباطات و فضای مجازی، بررسی آینده ارتباطات و فضای مجازی در موج صنعتی چهارم، بررسی آموزش‌های نوین دانشگاهی در دانشگاه‌های مجازی، و بررسی مقررات بین‌المللی پژوهش با توجه به فناوری‌های جدید ارتباطی از جمله موضوعاتی است که در این گروه بررسی می‌شود.

 

برنامه‌های پژوهشی

مؤسسه علاوه‌بر برنامه جهار ساله و پنج ساله اعضای هیئت علمی مستقر خود، گاه به اقتضای رویدادهای مستحدثه در جامعه ایران و جهان و گاه به اقتضای تشخیص کارشناسان حوزه مطالعات آموزش عالی، پژوهش‌هایی را تعریف و اجرا می‌کند. تمامی پژوهش‌ها، مقالات و نشست‌های اعضای هیئت علمی بر اساس این برنامه‌ها سامان می‌یابد. برنامه‌های پژوهشی مؤسسه در چند سال اخیر به قرار زیر است:

  1. آینده دانشگاه و دانشگاه آینده؛
  2. زندگی دانشگاهی؛
  3. زنان و آموزش عالی؛
  4. تغییرات فرهنگی و دانشگاه؛
  5. ابعاد فرهنگی و اجتماعی بین‌المللی شدن آموزش عالی؛
  6. مطالعات فرهنگی و اجتماعی کلاس درس دانشگاه‌های ایران؛
  7. مطالعات میان‌رشته‌ای و تدوین میان‌رشته‌ای‌های دانشگاهی؛
  8. توسعه و تحول در علوم انسانی.
  9. تاریخ و فلسفه دانشگاه در ایران
  10. دانشگاه و محیط زیست
  11. مساپل زندگی دانشجویی در ایران
  12. کرونا و دانشگاه‌های جهان و ایران
  13. دانشگاه‌های و فضای سایبری
  14. هوش مصنوعی و دانشگاه‌های هوشمند
  15. دولت و دانشگاه در ایران
  16. اجتماعات علمی در دانشگاه‌های ایران
  17. فناوری‌های جدید و آموزش عالی ایران